logo

U bent hier

Waarschuwingsbericht

Opgelet! Dit event heeft al plaatsgehad.

Crosstalk between ploidy control and apoptosis in human cells

vrijdag, 24 maart, 2006 - 16:00
Campus: Brussels Humanities, Sciences & Engineering campus
Faculteit: Science and Bio-engineering Sciences
D
0.07
Ilse Decordier
doctoraatsverdediging

Van microtubuli-inhibitoren is geweten dat ze de celcyclus kunnen blokkeren in de M-fase
door schade aan de mitotische spoelfiguur. Toch kunnen cellen ontsnappen aan deze
effecten en aneuploid, polyploid worden en/of micronuclei bevatten. Aneuploidie vormt een
gekend risico voor de gezondheid van de mens, het speelt onder meer een rol bij
miskramen en de ontwikkeling van tumoren (Duesberg and Rasnick, 2000). Microtubuliinhibitoren
worden in hoge concentraties gebruikt als chemotherapeutische middelen,
fungiciden en antiparasitaire middelen om de celdeling te blokkeren en tumorcellen,
schimmelpathogenen of andere schadelijke organismen te doden. Er kan ook
omgevingsblootstelling, aan lage concentraties van deze stoffen, optreden, wat het risico
voor de inductie van aneuploidie met zich meebrengt.

Het doel van dit werk was de relatie tussen aneuploidie/polyploidie/de aanwezigheid van
micronuclei en de inductie van apoptose in menselijke cellen na in vitro blootstelling aan
lage en hoge concentraties van de microtubuli-inhibitor nocodazole te onderzoeken.

In een eerste deel van deze studie werd het overleven van polyploide cellen, ontstaan na
blootstelling aan een hoge concentratie nocodazole, onderzocht in de erythroleukemiecellijnen
K562 (drukt p53 niet uit) en KS (drukt p53 uit). De resultaten bevestigden dat
spoelfiguurinhibitoren zoals nocodazole apoptose induceren (Verdoodt et al., 1999) en dat
apoptose onafhankelijk van p53 wordt geïnduceerd, aangezien apoptose in beide cellijnen
werd vastgesteld (Casenghi et al., 1999). Om het overleven van polyploide cellen te
onderzoeken werd een FISH analyse uitgevoerd op de apoptotische en levende cellen,
bekomen met annexine-V-labeling gecombineerd met flow cytometrie. In de p53-positieve
KS-cellen, induceerde de blootstelling aan nocodazole een vergelijkbare fractie van
hexaploide cellen in zowel de levende als de apoptotische celfracties, maar geen
dodecaploide cellen werden ooit geobserveerd. In de p53-negatieve K562-cellen
daarentegen, werd duidelijk een populatie van dodecaploide cellen waargenomen, die
hoofdzakelijk levend waren. Deze resultaten bevestigden dat wild-type p53 het verder
circuleren van polyploide cellen voorkomt door rereplicatie te blokkeren. Bovendien bood
deze studie het eerste bewijs dat polyploidie geen sterk signaal voor apoptose vormt. Dit
suggereert dat apoptose geïnduceerd wordt vóór de mitotische segregatie heeft
plaatsgevonden en dat niet enkel de spoelfiguurmicrotubuli, maar ook de
interfasemicrotubuli gevoelig zijn voor nocodazole.

In een volgende deel van deze studie werd onderzocht of aneuploide cellen, geïnduceerd
door lage concentraties nocodazole, geëlimineerd kunnen worden door apoptose en of dit
optreedt onder de drempelwaardeconcentraties voor de inductie van chromosoom nondisjunctie
en chromosoomverlies (Elhajouji et al., 1995; 1997). Apoptotische en levende
cellen werden gescheiden met behulp van een nieuwe methode: magnetische microbead
celsortering gecombineerd met annexine-V-labeling, en micronuclei, chromosoomverlies
en non-disjunctie werden bepaald met FISH in de twee bekomen celfracties. De resultaten
suggereerden dat de eliminatie van cellen met micronuclei of cellen met chromosoom nondisjunctie
optreedt, zelfs onder de drempelwaardeconcentraties voor chromosoom nondisjunctie
en chromosoomverlies. Toch was het signaal voor apoptose dat teweeggebracht
werd door cellen met micronuclei sterker dan cellen met chromosoom non-disjunctie.
Daarom vormen cellen met micronuclei een sterker apoptotisch signaal. Aangezien de
resultaten aantoonden dat apoptose de frequenties van micronuclei wijzigt, zou rekening
moeten gehouden worden met de invloed van apoptose bij het inschatten van
risicobepaling op basis van drempelwaarden voor individuele aneugene chemicaliën. Het
gebruik van specifieke caspase-inhibitoren liet ons toe om na te gaan welke belangrijke
caspases betrokken zijn in het apoptotisch proces geïnduceerd door hoge concentraties
nocodazole. In PBMC werd apoptose geïnduceerd door nocodazole geïnhibeerd door
inhibitoren van caspase-3, -8 en –9, wat wijst op hun rol in het apoptotisch proces
geïnduceerd door microtubuli-inhibitoren. Bovendien werd een toename aan cellen met
micronuclei waargenomen met inhibitoren van de twee apicale caspases-8 en -9, wat onze
vroegere bevindingen dat cellen met micronuclei kunnen geëlimineerd worden door
apoptose, bevestigt. Met de gepaarde humane borstcarcinoma cellijnen cellijnen MCF-7,
die caspase-3-deficient is en de MCF-7 getransfecteerd met een functioneel caspase-3 gen
(MCF-7 casp3+) konden we bevestigen dat inhibitie van caspase-8 and -9 tot een toename
aan nocodazole-geïnduceerde MNCB leidt, wat in overeenstemming is met onze
observaties in PBMC. Wanneer eenkernige cellen met micronuclei (MNMONO), onstaan
door “mitotic slippage”, daarentegen werden bepaald na blootstelling aan hoge
concentraties nocodazole in aanwezigheid van inhibitoren van caspase-8 en -9, werd geen
toename in de frequenties van MNMONO waargenomen. Daarom wijzen onze data erop dat
MNMONO, onstaan door “mitotic slippage”, niet preferentieel geëlimineerd worden door
apoptose en bevestigen dus dat polyploidie geen sterk signaal voor de inductie van
apoptose vormt.

In aanwezigheid van een caspase-3-inhibitor werd, onverwacht, een daling in de
frequenties van nocodazole-geïnduceerde micronuclei in PBMC vastgesteld. Daarom werd
de mogelijke rol van caspase-3 in de vorming van micronuclei verder onderzocht in de
MCF-7 en MCF-7 casp3+ cellijnen. De bekomen resultaten toonden aan dat in elke
toestand waarbij caspase-3 niet functioneel was, een lagere frequentie aan micronuclei
werd geobserveerd. Deze resultaten suggereren dat caspase-3, naast zijn functie in
apoptose, ook betrokken is in de vorming van micronuclei. De rol van caspase-3 in de
vorming van micronuclei is niet beperkt tot tweekernige cellen en dus ongeacht of de
cellen met micronuclei cytokinese/nucleaire deling hebben ondergaan.

Analyse van de genexpressieprofielen in HepG2-cellen bevestigde het apoptogeen
vermogen van nocodazole en toonde een gemoduleerde genexpressie voor sommige
apoptose-gerelateerde genen in aanwezigheid van nocodazole, zoals BAK, GADD45, b-JUN
and c-JUN, toch waren deze veranderingen in genexpressie niet altijd statistisch
significant. Bovendien werd geen duidelijke opregulatie waargenomen voor de genen die
coderen voor caspases. Aangezien caspases constitutief uitgedrukt worden als proenzymen,
en hun activatie dus klieving vraagt die gebeurt op proteïneniveau en niet op
genniveau, kon dit verwacht worden. Uit deze bedenkingen kan men besluiten dat analyse
van genexpressie gebruik makend van microarrays niet de meest geschikte methode is om
het apoptotisch proces te bestuderen. Verder toonden de resultaten ook aan dat
microtubule-inhibitoren zoals nocodazole, naast celdeling, ook andere cellulaire processen
kan beïnvloeden, in het bijzonder processen die gebruik maken van microtubuli voor
cellulair transport, zoals enzymen betrokken in DNA-repair.

In de toekomst zijn bijkomende experimenten nodig om te ontrafelen hoe micronuclei een
signaal kunnen zijn voor apoptose. Verder zou de labeling van micronuclei met het 3F3/2-
antilichaam, om na te gaan of een volledig chromsoom/chromatide in micronuclei
beslissend is voor de inductie van apoptose, ook een duidelijker antwoord kunnen geven
over het mechanisme dat leidt tot de eliminatie van cellen met micronuclei. Een ander
thema dat verder onderzoek vraagt is de rol van caspase-3 in de vorming van micronuclei.
Daarom is de studie van de moleculaire mechanismen verantwoordelijk voor deze nietapoptotische
functie caspase-3 nodig.