logo

U bent hier

Waarschuwingsbericht

Opgelet! Dit event heeft al plaatsgehad.

Handelen onder druk. Een sociologische analyse van tijdsdruk als meervoudige ervaring

vrijdag, 17 februari, 2006 - 16:00
Campus: Brussels Humanities, Sciences & Engineering campus
Faculteit: Social Sciences and Solvay Business School
D
2.01
Maarten Moens
doctoraatsverdediging

De hedendaagse samenleving is in de ban van de tijd. Op alle niveaus van
het maatschappelijke leven heerst een grote bekommernis om tijdsdrukte.
Bijna iedereen heeft het druk, als we de populaire “druk, druk” discours
mogen geloven. De roep om minder werkdruk, een betere afstemming
tussen werk en gezin en onthaasting klinkt luid. Tijdsdruk is niet alleen een
privé-bekommernis. Overheden, het maatschappelijke middenveld en de
private sector hebben zich de afgelopen jaren ingelaten met tijdsproblemen.
De aandacht voor tijdskrediet, arbeidsduurvermindering,
loopbaanonderbreking, het eindeloopbaandebat… heeft het laatste
decennium de politieke en maatschappelijke agenda mede vorm gegeven.
In het proefschrift “Handelen onder druk: een sociologische analyse van
tijdsdruk als meervoudige ervaring” gaat Maarten Moens op zoek naar
sociologische verklaringen voor het hedendaagse gevoel van tijdstekort.

Tijdsdruk is de laatste 15 jaar een aanzienlijke onderzoekstraditie geworden
in de sociale wetenschappen. Het debat bevat drie conceptuele elementen.
Er wordt verwezen naar het objectief waarneembare handelen met
indicatoren als de werklast of de hoeveelheid vrije tijd, naar een aantal
maatschappelijke evoluties en naar een subjectieve component. Wat dat
laatste betreft gaan sommigen zover tijdsdruk voor te stellen als een
ervaring die losstaat van waarneembaar handelen. Het debat verschijnt
echter als weinig geïntegreerd. Een eerste luik in dit proefschrift behelst het
integreren van deze drie elementen uit het wetenschappelijke debat aan de
hand van meer fundamentele sociaal wetenschappelijke theorieën.
Tijdsdruk kan op die manier begrepen worden als een subjectieve ervaring
van tijd, die een gevolg is van een moeizame temporele integratie van
diverse, soms tegenstrijdige handelingsdoelen. Tijdsdruk is een
meervoudige ervaring omdat normen, middelen en condities tezamen
bepalend zijn voor de wijze waarop actoren temporele integratie bereiken.
Op die manier kan worden begrepen dat tijdsdruk een gevolg is van
processen van detraditionalisering, van het wegvallen van strikte
normerende kaders, van emancipatie en van de toename van materiële en
educatieve welvaart…

Het tweede luik van het proefschrift omvat de empirische toetsing van de
vooropgestelde verklaringsgronden voor de tijdsdrukervaring van actoren.
Zo wordt geïllustreerd dat tijdsdruk voortkomt uit een
gedetraditionaliseerde arbeidsorganisatie, uit een huishoudensstructuur
waarin meer actoren betrokken zijn in het combineren van diverse rollen en
uit een vrijetijd waarin niet zozeer rust wordt nagestreefd, maar veeleer
intense ervaringen en boeiende ontmoetingen. De empirisch toetsing
gebeurde aan de hand van analyses op de Vlaamse tijdsbudgetdata.
Deze data bieden de mogelijkheid de banden tussen de meetbare
tijdsbesteding en de subjectieve ervaring van tijdsdruk grondig en
nauwkeurig te exploreren. Uit deze analyses blijkt dat de ervaring van
tijdsdruk deels kan worden verklaard vanuit een drukke tijdsbesteding,
maar dat de relaties veel genuanceerder zijn dan doorgaans wordt
aangenomen. Zo heeft de tijdsdrukervaring van individuen niet louter re
maken met de hoeveelheid betaalde en gezinsarbeid (zoals vaak wordt
aangenomen), maar ook met de voorspelbaarheid en het afwijkend karakter
van werkuren, met het afstemmen van activiteiten met die van vrienden en
familie, met het coördineren van diverse activiteiten en rollen… De hogere
tijdsdrukervaring van vrouwen, tweeverdieners, werkende alleenstaanden,
hogere beroepsgroepen en hoogopgeleiden kan grotendeels worden
verklaard door de specificiteit van hun tijdsbestedingspatronen.
Uitbesteding of het gebruik van huishoudelijke technologie zijn bovendien
handelingspraktijken die er – tegen de verwachtingen – niet in slagen de
tijdsdrukervaring fundamenteel luwen. Het empirisch onderzoek toont aan
dat tijdsdruk voortkomt uit een moeizaam temporeel integreren van doelen
in een geëmancipeerde en gedetraditionaliseerde samenleving, waarin
steeds meer actoren betrokken zijn in een veelheid van activiteiten, rollen
en sociale relaties.

Bijlage: 
PDF icon 200602171i.pdf