logo

U bent hier

Waarschuwingsbericht

Opgelet! Dit event heeft al plaatsgehad.

Krediet, vertrouwen en sociale relaties: kleine producenten en winkeliers te Antwerpen in de 18de eeuw

vrijdag, 1 december, 2006 - 15:00
Campus: Brussels Humanities, Sciences & Engineering campus
Faculteit: Arts and Philosophy
auditorium Q.b
Bart Willems
doctoraatsverdediging

Dit proefschrift behandelt een onderwerp waaraan door Belgische historici nog maar weinig aandacht werd besteed. Het onderzoek focust op de kredietverstrekking aan en de kredietverlening door kleine ambachtelijke producenten en winkeliers in Antwerpen in de achttiende eeuw. In het eerste hoofdstuk worden de recente historiografische trends met betrekking tot de analyse van het vroegmoderne kredietwezen besproken, met bijzondere aandacht voor de verschuivingen die er de laatste decennia dienaangaande plaatsvonden. Lag vroeger eerder de nadruk op de introductie van nieuwe krediettechnieken, dan wordt in de recente historiografie veeleer gefocust op krediet als sociaal-economisch en cultureel fenomeen. De “alomtegenwoordigheid” van krediet voor alle lagen van de vroegmoderne bevolking wordt beklemtoond en het accent komt op het belang van kredietnetwerken en hun inbedding in sociale netwerken te liggen. In het tweede hoofdstuk wordt de sociaal-economische context geschetst waarin de onderzochte kleine producenten en winkeliers opereerden. Er passeren meerdere conjunctuurbarometers en sociale indicatoren de revue, die licht werpen op de sociale en economische transformaties die tijdens de tweede helft van de achttiende eeuw in de Scheldestad plaatsvonden. De economische wederopleving die Antwerpen na 1750 kende heeft ongetwijfeld de lokale vraag naar goederen en diensten die door de onderzochte middengroepen werden aangeboden gestimuleerd. Welke posities zij in de stad innamen wordt eveneens in dit hoofdstuk toegelicht. Hoe kredietrelaties ingebed lagen in sociale netwerken komt aan bod in het derde hoofdstuk. Hierin wordt nagegaan welke economische en sociale betekenissen aan krediet moeten werden toegekend, op welke manieren horizontale en verticale kredietrelaties functioneerden en welke rol vertrouwen en reputatie bij kredietrelaties speelden. In het vierde hoofdstuk wordt dieper ingegaan op de functie van geld in de vroegmoderne stedelijke economie en de evolutie van de contante betaling bij kleinhandelaren. Eerst bespreken we de verschillende kredietvormen die te Antwerpen in de achttiende eeuw bestonden en vervolgens gaan we na aan welke daarvan de onderzochte beroepsgroepen de voorkeur gaven om geld te lenen of om geld uit te lenen. Zoals de titel van het vijfde hoofdstuk (“Krediet en de Craft Economy”) duidelijk maakt, onderzoeken we hier de rol die krediet speelde in het functioneren van het bedrijfje dat kleine zelfstandigen draaiende moesten zien te houden: welke investeringen dienden er gemaakt te worden en welke functie vervulde krediet hierin? In dit hoofdstuk verschijnen kleine producenten en winkeliers vooral als kredietnemers. In het zesde hoofdstuk daarentegen ligt het accent op hun activiteiten als kredietverstrekkers. Meer bepaald staat hier het verlenen van consumptiekrediet centraal. Alvorens in te gaan op de betekenis van consumptiekrediet voor de kleinhandelaren en hun klanten, wordt eerst ingegaan op de veranderende consumptiepatronen die zich in Antwerpen in de achttiende eeuw manifesteerden. Daarbij staan we stil bij de ontwikkelingen op de Antwerpse voedingsmarkt en de veranderingen in het verbruik van duurzame consumptiegoederen, en onderzoeken we op welke wijze deze veranderingen door tijdgenoten werden gepercipieerd in relatie tot het gebruik van consumptiekrediet. Vervolgens wordt nagegaan in welke mate de aard van de winkel of het atelier en het cliënteel dat ze bedienden een impact hadden op de kredietoperaties. Dat verkoopstransacties die op krediet gebeurden in sommige gevallen ook tot conflicten aanleiding gaven, wordt in het zevende en laatste hoofdstuk behandeld, waarin bekeken wordt hoe en in welke mate procesvoering kon ingeschakeld worden als een strategie van middengroepen om kleine financiële geschillen op te lossen. Tenslotte bespreken we de manieren waarop garanties bij financiële transacties konden worden ingebouwd en welke rol eer, reputatie en sociale controle in dit verband speelden.