logo

U bent hier

Waarschuwingsbericht

Opgelet! Dit event heeft al plaatsgehad.

Philippe Wolfers (1858-1929). kunstenaar en zakenman De ontwikkeling van een artistiek oeuvre ten dienste van een onderneming

donderdag, 28 juni, 2007 - 14:30
Campus: Brussels Humanities, Sciences & Engineering campus
Faculteit: Arts and Philosophy
D
0.08
Werner Adriaenssens
doctoraatsverdediging

Voor de geschiedenis van de decoratieve kunsten van de 20ste eeuw is Philippe Wolfers een van de vooraanstaande Belgische figuren met internationale uitstraling. Zijn artistieke carrière, die omstreeks 1890 begon, overspant een periode van vier decennia. De hoogtepunten van de loopbaan situeren zich zowel in de art-nouveau- als in de art-decoperiode.

Philippe Wolfers was een echte artistieke duizendpoot. Het is verbazingwekkend in hoeveel disciplines hij was bedreven: de edelsmeedkunst, de juweelkunst, de glaskunst, de meubelkunst en de beeldhouwkunst. Gezien de draagwijdte en de diversiteit van het oeuvre van de kunstenaar en de lacune in het kunsthistorische onderzoek, was het belangrijk een diepgaande studie te maken.

Het onderzoek focust op het persoonlijke artistieke oeuvre van Philippe Wolfers. Dat bestaat uit kunstwerken die de handtekening van de kunstenaar dragen en die als volwaardige scheppingen werden ingezonden naar belangrijke nationale en internationale tentoonstellingen. Dat persoonlijke oeuvre onderscheidt zich van Philippe Wolfers’ ontwerpen voor de juwelierszaak en zilversmederij Wolfers waarvan hij artistiek directeur was. De ontwikkeling en de evolutie van dat persoonlijke oeuvre, in relatie tot de firma, is de kernproblematiek die in dit proefschrift wordt behandeld.

De grondige studie naar het persoonlijke oeuvre van Philippe Wolfers en de relatie tot de industrie was enkel mogelijk dankzij de archieven van de kunstenaar. Voor het eerst konden zij zonder beperkingen worden bestudeerd. Daarnaast is de bibliografie een fundamentele pijler van het doctoraat. Het exhaustieve karakter en de nadruk die werd gelegd op de eigentijdse literaire bronnen zijn daarvan de belangrijkste karakteristieken.

Dankzij het archief, dat zowel uit geschreven als iconografische bronnen bestaat, en de exhaustieve bibliografie, kon een oeuvrecatalogus worden samengesteld. Daarvan kan met vrij grote zekerheid worden gesteld dat hij volledig is. Duidelijk gestructureerd en geredigeerd met het grootste respect voor de structuur van de archivalische bronnen en gecompleteerd met belangrijke bibliografische referenties, is hij niet alleen een basisdocument voor de studie van het werk van Philippe Wolfers zelf, maar kan hij ook als een waardevolle bron worden ingeschakeld voor vergelijking met de oeuvres van andere kunstenaars. Omdat de oeuvrecatalogus is gefundeerd op de zeer volledige archiefdocumenten, maakt hij het bovendien mogelijk om echte stukken te onderscheiden van vervalsingen en foutieve toeschrijvingen uit te sluiten. De systematiek waarmee het onderzoek werd gevoerd, werpt een volledig nieuw licht op de figuur van Philippe Wolfers. Dat nieuwe inzicht kon enkel worden bereikt door de grondige studie van de primaire bronnen en de tijdseigen literatuur. Pas in laatste instantie werd dat onderzoeksresultaat getoetst aan de recente vakliteratuur. Alle bronnen, ook de archivalische, werden bovendien consequent onderworpen aan het historisch-kritische apparaat.

De belangrijkste conclusie die kon worden getrokken uit het onderzoek is dat het creatieve genie werd gestuurd door de economisch-commerciële context. Dat gaat lijnrecht in tegen wat tot op heden door de specialisten werd aangenomen. Het persoonlijke oeuvre van Philippe Wolfers, dat zich onderscheidt van de creaties die hij anoniem voor de onderneming ontwierp, stond helemaal niet los van de firma Wolfers, maar maakte er wezenlijk deel van uit. Het persoonlijke oeuvre van Philippe Wolfers had voor het bedrijf een belangrijke functie op verschillende niveaus: het uitdragen van de naambekendheid van de firma, de artistieke profilering en de internationale expansie. In die hoedanigheid functioneerde het bedrijf als een goed geoliede machine. De kunstwerken van Philippe Wolfers waren slechts een onderdeel van de bedrijfsstrategie die naast het artistieke niveau veel belang hechtte aan de externe communicatie en de geoptimaliseerde industriële productie.

Met de studie over Philippe Wolfers wordt de theorie dat de art nouveau moedwillig losstond van de industrie uitgehold. Voor de kunstenaar was het bedrijf geen belemmering maar in tegendeel de drijvende kracht voor zijn nationale en internationale artistieke profilering.

Het doctoraat naar het persoonlijke oeuvre van Philippe Wolfers werpt een nieuw licht op de toegepaste kunsten uit de eerste decennia van de 20ste eeuw. Het gaat gefundeerd in tegen de tendens om de toegepaste of decoratieve kunsten als schone of beeldende kunsten te benaderen. De context is volledig verschillend en zij zijn niet ondergeschikt maar bestaan naast elkaar.

De gehanteerde methodiek en de onderzoeksresultaten openen belangrijke nieuwe perspectieven voor de studie naar de decoratieve kunsten uit de art-nouveau- en art-decoperiodes.