logo

U bent hier

Waarschuwingsbericht

Opgelet! Dit event heeft al plaatsgehad.

"Zonder beeld, met titel": over taal en ervaring van blinde bezoekers in kunstmusea

dinsdag, 17 april, 2007 - 16:30
Campus: Brussels Humanities, Sciences & Engineering campus
Faculteit: Psychology and Educational Sciences
D
0.08
Karin De Coster
doctoraatsverdediging

De ogenschijnlijke tegenstelling van kunst en niet- zien maken van blinde personen in kunstmusea opmerkelijke bezoekers. Het huidige cultuurbeleid en de recente anti- discriminatiewetgeving scheppen daarnaast een klimaat waarin musea meer en meer geconfronteerd worden met hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Participatie aan het culturele leven is een verworven recht voor alle leden van de samenleving. Museale toegankelijkheid wordt daarmee steeds belangrijker en blijft niet langer beperkt tot enkele uitzonderlijke musea. Deze evoluties hebben van blinde en slechtziende museumbezoekers een gegeven gemaakt. Blinde bezoekers in kunstmusea staan daarmee zelfs symbool voor een toegankelijk museum.

In dit onderzoek gaan we na op welke manier een confrontatie tussen blinde bezoekers en kunstobjecten gebeurt en schetsen we de contouren van een theoretisch kader over kunst en blindheid. Een eerste fase van het onderzoek spitst zich toe op de tactiele esthetische ervaring. Vijfentwintig maatschappelijk blinde personen verwoorden hun gedachten en bedenkingen wanneer ze een beeldhouwwerk exploreren. De verwerking van die gegevens toont een intersensoriële redenering die deel uitmaakt van de tactiele kunstbeleving. Tactiele sensaties worden afgewisseld en bemiddeld door visuele vraagstellingen. Die bevinding betekent dat de relatie kunst en blinde personen zich niet beperkt tot een exclusieve tactiele aangelegenheid maar ook visuele aspecten kent.

In een tweede fase analyseren we gesprekken tijdens museumrondleidingen en kijken we naar de manier waarop blinde bezoekers en museumgidsen samen gesprekken aangaan over kunstobjecten. Aan de hand van conversatieanalyse gaat onze aandacht naar de manier waarop de gesprekken tot stand komen, rekening houdend met de verschillen in perceptuele ervaring van dezelfde objecten. De bevindingen van deze analyses tonen de dynamieken die plaatsvinden tussen de verschillende gesprekspartners. Zo worden het tactiele en het visuele referentiekader in de interacties onderling verhandeld in de gesprekken, kan het kunstwerk behandeld worden in het visuele of het tactiele referentiekader, creëren de gesprekspartners een talig domein dat als gemeenschappelijk domein dienst doet, etc.

Dit proefschrift vertrekt van een maatschappelijke realiteit van verhoogde culturele participatie en schetst wat de intrede van de tastzin betekent voor een museale realiteit. Voor de wetenschapper kan dit proefschrift waardevol zijn omdat het voor de eerste maal het thema kunst en blindheid benadert aan de hand van een gedetailleerde analyse van het spreken over kunstwerken. Ook de museumpraktijk kan gebaat zijn bij een inzicht in het belang en de potentiëlen van taal in het museum. Meer specifiek, legt deze studie de nadruk op de creatie van een gemeenschappelijk talig domein over een kunstwerk vanuit verschillende percepties.