logo

U bent hier

Humans of the VUB: Jean-Paul Van Bendegem, emeritus VUB

Het vrije denken is bedreigd

“Ik heb sinds 1990 voltijds aan de VUB gewerkt. Inmiddels ben ik een jaar met pensioen, maar geef ik nog deeltijds les. Het is een heel bijzondere week. Woensdagavond geef ik mijn zevenhonderdste lezing voor groot publiek.

De belangrijkste evolutie die ik heb meegemaakt en die eigenlijk heel mijn loopbaan heeft gekenmerkt, is de manier waarop men aan onderzoek doet. Zeker in mijn eigen discipline, de filosofie. Ik ben grootgebracht met de generatie filosofen van Kruithof, Vermeersch en Böhm. En wat deden die? Die schreven boeken. Vandaag draait het allemaal om meer en meer publicaties schrijven.

De voornaamste reden van die evolutie is de economie die het minder goed doet. Dan moet er bespaard worden en ontstaat er discussie over de verdeling van het geld over de universiteiten heen. De oplossing daarvoor kwam er internationaal met de invoering van een systeem dat publicaties telt en een citatieanalyse waarmee je kan zien hoe vaak een artikel geciteerd wordt door anderen. Maar een groot probleem was en is dat deze analyse vooral focust op natuurwetenschappen omdat daar de patenten en spin-offs zitten. Bij ons, de humane en sociale wetenschappen, klonk het ‘wat nu?’ Vanaf dat moment begon het tellen. ‘Zoveel euro per publicatie, zoveel per patent, per project zoveel en licenties en citaten zoveel.’ Hoe meer, hoe beter. Je voelde langzamerhand de druk stijgen om aan dat profiel te beantwoorden. Ik heb zelf die besprekingen meegemaakt.

Het vrije denken is daardoor op z’n minst bedreigd. Onderwerpen laten rijpen hoort er in de academische wereld niet meer bij. Dat kan alleen bij een doctoraat. Daarna is het salami. Heb je een groot thema, dan moet je dat onvermijdelijk in schijfjes behandelen. In het Engels spreekt men over ‘salami slicing’. Je geeft niet meteen de hele worst, maar mooi in schijfjes; een schijfje hier en een schijfje daar. Ook het maatschappelijke engagement boet daarmee in. Dat vind ik jammer.”

Naar aanleiding van 50 jaar VUB gaf prof. dr. Martina Temmerman haar studenten voor het vak Inleiding tot de journalistieke genres de opdracht kleine portretjes te maken van mensen op of rond de campus. De opdracht Humans of the VUB leverde een leuke ‘snapshot’ van de universiteit op - een dwarsdoorsnede van het leven op en rond de campus anno 2019/20.