logo

U bent hier

Blijft de universiteit bestaan?

Disrutpieve onderwijsmodellen22 miljoen. Zoveel leggen Brussel en Europa op tafel voor drie grote VUB-projecten. Het nieuws dateert van eind mei. Half juni outte Proximus zich als sponsor van een daarvan, het Learning & Innovation Center. Amper een week later deed Huawei hetzelfde. En deze zomer beginnen de werken aan het nieuwe studenten- en zalencomplex aan de Triomflaan. De toekomst van de VUB ziet er goed uit, dank u wel. Maar hoe zit het met die van de universiteit als instelling?

Is het een teken aan de wand? Een jaar geleden wijdde The Economist een volledig dossier aan de toekomst van de universiteit. Eeuwenlang, zo betoogde het eerbiedwaardige blad, bleef het hoger onderwijs geschoeid op dezelfde leest: een mix van lezingen, blokken en examens afleggen. Maar nu komen er drie disruptieve golven op aangerold: een crisis in de financiering, een technologische omwenteling, en een door demografische en arbeidsociologische evoluties aangedreven verandering van onderwijsfocus.

Wereldwijde evolutie

Nu is The Economist een Brits blad en lag de nadruk in het stuk op het angelsaksische model van hoger onderwijs. Dat verschilt op enkele cruciale punten van het continentale. Zo worden in Europa de universiteiten voor een veel groter deel gefinancierd door de overheid dan in Engeland of Amerika. Daar zijn universiteiten voor hun functioneren veel afhankelijker zijn van privésponsoring, bedrijfsgiften en andere filantropische initiatieven.

Maar om een oud gezegde te parafraseren: als het regent overzee, zou het wel eens kunnen beginnen druppelen langs onze kant. Het is waar, onze universiteiten moeten niet zo naarstig zelf op zoek naar financiering als in vele andere delen in de wereld. Toch heeft ook hier de overheid steeds meer moeite om hoger onderwijs met voldoende gelden te onderstutten.

Een van de oorzaken ligt in de aangroei van studenten. Die is de laatste jaren spectaculair gestegen, ook aan de VUB. Tien jaar geleden telde onze universiteit 9000 studenten. Nu zijn dat er 14.500. Die hele tijd lang zijn de inschrijvingsgelden onveranderd gebleven. Pas vanaf volgend jaar worden ze (een weinig) opgetrokken, maar zelfs dan dekken ze bijlange niet wat een student in werkelijkheid kost aan de universiteit.

Overigens wijst The Economist erop dat de aangroei van studenten niet hoofdzakelijk aan een demografische evolutie ligt. Voor Vlaanderen wordt op korte termijn zelfs een daling van het aantal jongeren voorzien. Nee, de aangroei ligt vooral in de groeiende nood tot levenslange bijscholing. De arbeidsmarkt is immers al lang niet meer een min of meer stabiel gegeven. Door de globalisering zijn al volledige industriëen naar de lageloonlanden verhuisd. En ook steeds meer diensten worden op die manier uitbesteed - ‘geoutsourced’ zoals dat heet. Maar de potentieel meest disruptieve factor zit er nog aan te komen: de digitale revolutie.

Jobvernietiging door digitalisering

Eric Brynjolfsson, een professor aan de MIT Sloan school of Manegement,  stipt in een recent artikel in MIT Technological Review aan dat de indrukwekkende vooruitgang in computertechnologie tijdens de voorbije 10 tot 15 jaar een duidelijk negatieve invloed heeft gehad op de jobcreatie in tal van industriële sectoren. Diezelfde voorthollende digitalisering, zo vervolgt hij, zal in de zeer nabije toekomst ook jobs op de helling zetten in sectoren als de advocatuur, de financiële diensten, de medische hulpverlening en… het onderwijs.

Het is eigenlijk al aan de gang. Peter Hinssen, bekende Gentenaar en auteur van ‘The New Normal’, een boek over de digitale omwenteling, vraagt zich openlijk af of zijn tienerdochter niet beter een online Harvard-opleiding zou volgen in plaats van zich in te schrijven aan een plaatselijke universiteit.

Onderwijs in the cloud 

Onderwijs in de cloud

‘MOOCS’ is het woord dat daarbij vaak opduikt: Massive Open Online Courses,  oftewel gratis en voor iedereen toegankelijke universiteitscursussen over het internet. Voor alle duidelijkheid: het is vooralsnog een hoofdzakelijk Amerikaans verschijnsel. In heel België is er bijvoorbeeld geen enkele onderwijsinstelling die MOOCS organiseert. Maar volgens de laatste tellingen van Open Education Europe, een initiatief van de Europese Commissie, zijn er wel al 14 in Nederland, 16 in Spanje en maar liefst al 65 in Engeland die dat wél al doen.

Kunnen MOOCS de ervaring vervangen van persoonlijk contact met professors en medestudenten, en levendige discussies in aula’s en studentenrestaurants? Nee, die sociale dimensie ontbreken ze. En ook kleven er nog heel wat andere bezwaren aan. Hoe neem je examens af, bijvoorbeeld? Hoe vermijdt je spieken? Hoe voorkom je dat iemand anders dan degene die zich heeft ingeschreven de vragen beantwoordt? In de korte tijd dat ze bestaan is ook al gebleken dat de slaagkans bij MOOCS lager ligt dan bij gelijkaardige ‘echte’ lessen. Vele MOOC-studenten haken ook vo: de MOOCS van edX, een gezamenlijk initiatief van Harvard University en MIT, 300.000 studenten inschreven. Een aantal dat ondertussen zonder twijfel al flink aangegroeid is.

Uitkomst onzeker

Een op handen zijnde (en al ingezette) digitalisering, financieringsmodellen die onder druk staan en leernoden die veranderen: de uitdagingen voor het hoger onderwijs zijn niet gering. De universiteit als plaats voor ontwikkeling en voorbereiding op een geslaagde instap op de arbeidsmarkt zal zeker blijven bestaan. De vraag is, in welke vorm.