logo

Waarom wisselen Denemarken en Noorwegen hernieuwbare energie uit?

Landgebruik omvat alles wat er met de aarde gebeurt. En dat is heel wat. Daarom moet er steeds beter worden nagedacht hoe ruimte wordt benut. Zo volstaat één energiebron niet langer, maar worden zonne-, wind- en waterenergie bronnen gecombineerd zodat ze energie kunnen garanderen als een van de natuurlijke bronnen uitvalt. Dit brengt meer zekerheid, maar neemt ook meer plaats in.

Beluister deze aflevering van 'Scientists With A Cause' op Spotify, Apple Podcasts of Google Podcasts.

Wetenschappers

Wetenschappers Steven De Hertog en Sebastian Sterl zijn epxerten in hydrologie, duurzam landgebruik, energie en klimaatbeleid.

Wetenschapper hydrologie en duurzaam landgebruik

Steven De Hertog

Wetenschapper energie- en klimaatbeleid

Sebastian Sterl

Transcriptie

Max-Lena: [00:00:05] Scientist with a Cause is een podcast waarin je ontdekt welke bijdrage de VUB wetenschappers leveren aan de duurzame ontwikkelingsdoelen. Dat zijn 17 doelen van de Verenigde Naties in het teken van duurzame ontwikkeling en ontwikkelingssamenwerking. Hoe gaan ze te werk? Wat gebeurt er achter de muren van de VUB? The Scientists vertellen in deze podcast één voor één over hun cause.

Steven: [00:00:32] Dat is een beetje de manier dat ik er naar probeer te kijken. Het is niet mijn fout, maar het is wel mijn probleem.

Max-Lena: [00:00:39] Ik spreek met doctoraatsstudent Steven De Hertog over zijn onderzoek naar duurzaam landgebruik en de verantwoordelijkheidszin van de mens.

Steven: [00:00:47] We willen allemaal dat klimaatverandering beperkt wordt. Daarnaast vinden we allemaal dat eigenlijk de rol is van de beleidsmaker.

Max-Lena: [00:00:54] Sebastian Sterl legt uit hoe zonne-, wind- en water-energie gecombineerd en gedeeld kunnen worden.

Sebastian: [00:01:00] Wanneer [00:01:00] de wind niet waait, kan Noorwegen extra water toeleveren, extra stroom opwekken en dat naar Denemarken versturen.

Max-Lena: [00:01:05] We hebben het over windturbines in de tuin.

Sebastian: [00:01:07] Uh, lijkt het mij veel slimmer om grote zonnepark, grote windparken te bouwen in de Noordzee.

Max-Lena: [00:01:12] Zonnepanelen op de daken en terrassen.

Sebastian: [00:01:14] Je kan zelfs bepaalde modulaire units kopen van een van de Baltische zonnecellen die je bij wijze van spreken op je balkon kan hangen.

Max-Lena: [00:01:22] En over censuur binnen het klimaatrapport.

Steven: [00:01:25] Dat is iets dat typisch niet in de Summary for Policy Makers raakt, want dat wordt er gewoon uit gesmeten.

Max-Lena: [00:01:30] Steven De Hertog doctoreert in Hydrologie aan de VUB.

Steven: [00:01:34] En ik doe voornamelijk klimaatonderzoek. Ik gebruik klimaatmodellen om beter te begrijpen hoe dat wij als de mens via ons landgebruik, hoe dat dat een effect kan hebben op het klimaat.

Max-Lena: [00:01:45] Concreet wil dat zeggen.

Steven: [00:01:46] Mijn onderzoek gaat over de effecten van landgebruik en land management op het klimaat. Dus specifiek is dat ik kijk naar als we nu zoveel ontbossing doen of zoveel [00:02:00] bossen bij planten, het omgekeerde. Wat betekent dat nu voor ons klimaat? En welk effect gaat dat hebben op welke plaats in de wereld? En dat is eigenlijk heel relevant tegenwoordig omdat al onze politiekers zitten te scanderen dat we naar een wereld van anderhalve graad gaan en ze gaan dat allemaal doen. We gaan dat lukken. We gaan een lage opwarming behouden, denken we, zeggen we. Deze is alleszins het beleidsdoel. En als we de lage opwarmingsniveau willen behouden, gaan we een belangrijke rol moeten vinden voor die soort maatregelen, waarin we ons landgebruik ook aanpassen, want we gaan nooit onze klimaatopwarming kunnen beperken tot anderhalve graad als er niet ook de bijdrage van het land wordt opgeschroefd.

Max-Lena: [00:02:45] En daar heeft Steven meerdere redenen voor.

Steven: [00:02:48] We zullen meer bossen moeten planten, we zullen ervoor moeten zorgen dat ons landgebruik over het algemeen duurzamer zal worden. Enerzijds is onderzoek toch zeker als we het hebben over onderzoek binnen een [00:03:00] domein zoals klimaatverandering is dat vaak maatschappelijk gedreven. We zitten in die context waar dat ons beleid wilt gaan naar een wereld van sterke mitigatie. Mitigatie, daarmee bedoel ik het beperken van de klimaatopwarming. Dat is momenteel het doel. En we willen begrijpen hoe we dat zo makkelijk mogelijk kunnen bereiken. En daarin kijken heel veel wereldleiders naar bijvoorbeeld afforestatie als een wonder maatregel, want afforestatie laat toe dat we meer bomen planten. Die vangen alle CO2 op die wij verder uitstoten en voor de rest moeten wij niks veranderen onze economie. Dus dat is geweldig. Als als dit nu eens goed zou kunnen werken, dan kunnen wij gewoon ons leven leiden dat we willen. En is klimaatverandering eigenlijk geen probleem. Moeten we gewoon zien dat we meer bomen planten.

Max-Lena: [00:03:43] Maar dat zeg je al met een heel grote glimlach. Dus uh.

Steven: [00:03:45] Inderdaad, dat is zo een beetje cynisch, want je ziet vaak de mensen die het luidste afforestatie promoten zijn vaak eigenlijk de leiders die niet veel willen doen. Hij is nu uiteindelijk weggestemd geraakt. Maar Donald Trump was een van die mensen die heel vaak dat zat [00:04:00] te promoten als het grote effect, terwijl dan links en rechts ook nog eens ontkent dat klimaatverandering bestond. Maar bon, tegenstellingen was wel zijn specialiteit. Nu dus daarmee, het is een maatschappelijk gedreven topic. Het is echt wel iets dat aanwezig is en dat we goed willen proberen te begrijpen. Ook nu eigenlijk. Gisteren is er een nieuw deel van het IPCC klimaatrapport verschenen over de oplossingen van klimaatverandering. En daar is afforestatie en het algemene verhogen van de klimaatbijdrage van het land ook altijd een zeer groot topic in. We realiseren al lang dat bomen koolstof opvangen. Maarr dan zijn we ook beginnen realiseren dat bomen ook andere dingen doen. Bomen zorgen ook voor een betere waterhuishouding. Als je een ontbossing hebt, ga je niet meer hebben dat als er een warme periode is, kan een bos eigenlijk er voor zorgen dat er telkens water aanwezig blijft.

Steven: [00:04:51] Die gaat het water kunnen vasthouden, gaat water laten verdampen, maar gaat ook uit de bodem makkelijk water kunnen aanvoeren en gaat over het algemeen een vochtiger omgeving creëren [00:05:00] die er ook voor toelaat dat uw gebied minder uitdroogt. En terwijl als je een ontbost gebied hebt, gaat dat water heel snel verdampt raken in een warme periode. En ga je eigenlijk een keer dat uw gebied uitgedroogd is, gaat alle zonneradiatie die inkomt eigenlijk rechtstreeks gaan naar opwarming. Dus een bos of het aanwezig zijn van bossen, dat zien we ook in steden. Alsmaar meer wordt daar gerealiseerd dat dat echt wel een doel kan zijn om tijdens warmere periodes verkoeling te creëren en effecten zoals de hitte eilanden tegen te gaan. En dat zijn de soort van effecten die we ook proberen na te bootsen in onze klimaatmodellen en waar dat we nog iets meer vragen rond hebben die minder duidelijk zijn als die koolstof effecten en waar we dus verder onderzoek naar aan he doen zijn.

Max-Lena: [00:05:45] Ja en je spreekt de hele een tijd van we. Is dat dan een team waar dat jij in samenwerkt? Of bedoel je de mensen die wereldwijd aan aan zo'n onderzoek meewerken?

Steven: [00:05:53] Beide, dat is een topic waar verschillende mensen over de wereld aan werken, ook niet enkel vanuit ons [00:06:00] perspectief. Wij werken met klimaatmodellen. Er zijn ook natuurlijk mensen die observaties eerder doen, dus eerder naar het veld gaan en zo metingen proberen te doen. Dus minder theoretisch, laten we maar zeggen en meer echt de empirische wetenschap nog uit verdiepen. Je hebt natuurlijk beide nodig, want een lokale studie kan nooit de hele wereld tonen. Een klimaatmodel kan de hele wereld tonen, maar kan er compleet naast zitten als we het niet vergelijken met lokale studies. Dit soort onderzoek zeker, veel onderzoek eigenlijk tegenwoordig rond klimaatverandering doe je niet meer alleen. Dat is met verschillende andere wetenschappers van andere universiteiten die daaraan bijdragen met verschillende expertises, zodat je verschillende vlakken van uw topic raakt en ook omdat één klimaatmodel nooit de echte realiteit geeft. Ja ik ga zal even een voorbeeld pakken, terug uit de IPCC. We hebben daar die mooie curves die de temperatuur is verandering onder verschillende mogelijke scenario's geven. Een scenario waar we één punt vijf graden halen. Scenario's waar we twee graden halen en dat is dan allemaal gelinkt aan bepaalde veranderingen in ons [00:07:00] maatschappelijk organisatie in onze economisch bestel. Nu al die lijnen dat we daar zien, dus we die temperatuur evoluties over de eeuw. Dat zijn gemiddeldes. Dat zijn gemiddeldes van realisaties van verschillende klimaatmodellen die door verschillende groepen zijn ontwikkeld en die ook nog eens verschillende keren zijn gedraaid geweest om zeker te zijn dat we een goeie representatie hebben van het echte klimaat.

Max-Lena: [00:07:22] Maar dus eigenlijk heb je heel veel bureauwerk.

Steven: [00:07:25] Ja, ja, ja ja, het is enkel bureau werk. We zijn modelleerders, dus we zitten achter onze computer, programmeerschermpje. Soms nog een zwart met dikke rode groene letters. Nee, die kleur kan je zelf instellen, maar je kan het zo wel eens inbeelden. Je kan het bijna vergelijken met wat een computerwetenschapper in de algemene mensen hun hoofd zou doen.

Max-Lena: [00:07:45] Is dat dan iets waar dat je dankbaar om bent, dat je met zoveel hersenen samen aan een onderzoek kan werken? Of heerst daar ook een heel grote competitiviteit onderling?

Steven: [00:07:55] Naar mijn ervaring is die competitiviteit vrij klein. In [00:08:00] de wetenschapsgemeenschap waarin ik deel van men dus de klimaatmodelleerders en over het algemeen klimaatwetenschappers. De reden daartoe is simpel, er is genoeg om te onderzoeken. Klimaatverandering is zo'n groot probleem. Er zijn zoveel vragen die we niet weten, die heel onzeker zijn. We zitten ook in een onzekere situatie, want het is aan het veranderen. En hoe gaat het veranderen? Dus we kunnen exact dezelfde onderzoeksvragen hebben. Maar we kunnen verschillende toekomstige scenario's bedenken en dan hebben we ook verschillende wetenschap. Dus de competitiviteit is relatief klein i onze in onze gemeenschap. Het is eerder inderdaad, we zijn dankbaar dat we allemaal samen kunnen werken omdat we ook allemaal realiseren dat dit wel een probleem is waar we eigenlijk vrij dringend antwoorden nodig hebben en dus sneller we eenduidige antwoorden kunnen vinden, hoe makkelijker het ook is aan beleidsmakers uit te leggen hoe effectief een bepaalde maatregel kan zijn naar de toekomst toe.

Max-Lena: [00:08:55] Ja, omdat er dan zodanig veel onderzoek naar wordt gedaan dat er bijna niet omheen kan.

Steven: [00:08:59] Ja, en ook [00:09:00] gewoon omdat eenduidig wordt. Want dat is een typische ziekte van klimaatwetenschap en klimaatmodellen. Is dat het klimaat is iets dat je over het algemeen berekent over een gemiddelde van dertig jaar. Dat is iets dat vrij hoge variabiliteit kent. Als we het klimaat, is over een lange periode een gemiddeld, het weer is wat we vandaag of morgen zien. Natuurlijk, extreme gebeurtenissen zien we vandaag of morgen. Dus dat zijn dingen die heel sterk kunnen variëren. Dat hebben we ook gezien met overstromingen deze zomer. Dat zijn eigenlijk bijna evenementen, dat onze klimaatmodellen bijna niet kunnen tonen, dat we bijna niets zien. Zo extreem zijn ze voor, komen ze al voor. Dus dat zijn de moeilijkheden dat we daar vinden van die variabiliteit in ons klimaat. En die proberen te overbruggen en duidelijke lijn in te vinden van wat is nu eigenlijk het effect van bepaalde maatregelen? En zeker hoe dichter je bij het beleid wilt zijn, hoe specifieker je moet gaan [00:10:00] en hoe realistischer uw scenario moet zijn. We gaan bijvoorbeeld hier een beetje bebossing bijdoen. Hier een beetje ontbossing doen, wat is dat effect? Maar uiteindelijk kan dat effect eigenlijk zo relatief klein zijn ten opzichte van de variabiliteit die nu klimaat is. Dat je het bijna niet kan aantonen met een klimaatmodel dus dat we eigenlijk niet zeker zijn of het een compleet effect gaat hebben, of dat uw model misschien ook niet het klimaat compleet kan voorstellen. Dus dat zijn een beetje de uitdagingen die we daar hebben. Hoe groot zijn die effecten en hoe kunnen we die tonen? En hoe kunnen we die dan ook inzetten om effectief daar een voorzeker een effect van te hebben? En niet dat we het te weinig doen met denken dat we wel iets willen hebben en dat er uiteindelijk niks baat bij wordt gehaald.

Max-Lena: [00:10:47] Ok, veel informatie. Het IPCC brengt dus een klimaatrapport uit waar in enkele duizenden pagina's de resultaten van uiteenlopende klimaatonderzoeken worden gebundeld. Beleidsmakers lezen een beknopte versie van het rapport [00:11:00] om op basis daarvan hun beleid op te stellen. Opmerkelijk is dat er een aantal zaken uit het grote rapport niet aan bod komen in het beknopte rapport die de beleidsmakers lezen. Zoals bijvoorbeeld de economische degrowth waar sociale wetenschappers voor pleiten.

Steven: [00:11:15] Dat is eigenlijk het paradigma van de eeuwige groei van de economie. Uit het raam smijten en eigenlijk gaan naar een maatschappij waar dat we niet meer focus op die groei in de economie, maar meer de waarde van andere zaken gaan centraal zetten en dus eigenlijk een complete om kanteling van het economische systeem vragen. En dat is een voor hun een heel duidelijke mogelijkheid en een heel duidelijke manier om klimaatverandering tegen te gaan want als we niet telkens moeten groeien, moeten we niet telkens meer doen, moeten we niet telkens meer produceren dan we eigenlijk nodig hebben. En dat zou dan ook zorgen voor minder emissies. Dat is iets dat typisch niet in de Summary for Policy Makers raakt, want dat wordt er gewoon uit gesmeten. Het IPCC is binnen de Verenigde Naties en in de Verenigde Naties [00:12:00] zitten landen afgevaardigden van beleidsmakers. Het is een heel complex gebeuren he wat daar allemaal zit. Maar dus er zit wetenschap achter alles. Maar dan wat er uiteindelijk in de Summary for Policy Makers raakt, het document dat uiteindelijk wordt gebruikt door de beleidsmakers, is ook met een zekere waarde oordeel bepaald door de landen in de Verenigde Naties.

Max-Lena: [00:12:20] Word je daar niet heel chagrijnig van?

Steven: [00:12:22] Niet per se, want dat is uiteindelijk een democratisch proces op een manier. En we moeten ook gewoon realiseren je kan kwaad zijn vanuit de wetenschap, is heel duidelijk van dit is de maatregel die echt zou kunnen werken, maar de politiekers zijn er dan om de andere kant te tonen. We moeten daar ook eerlijk in zijn. Wij als wetenschappers leven in de theoretische wereld. Wij kunnen dit knopje dat knopje veranderen en de realiteit is anders en het is gemakkelijk en we zien de uitkomst. Maar de politiekers moet dat kunnen implementeren. En zij hebben dan ook meer de realiteitszin misschien om te realiseren, want ok, dit is iets dat we nooit kunnen bereiken. Dit is iets dat eigenlijk in de maatschappij van vandaag in [00:13:00] de huidige politieke economische context compleet onrealistisch is. Dus dat is niet waar we ons moeten mee bezighouden. Nu moeten ons bezighouden met de dingen die we kunnen bereiken.

Max-Lena: [00:13:09] En dat is net het probleem. Beleidsmakers beslissen welke zaken haalbaar zijn en welke niet. Zij stellen doelen op, particulieren wijze hen met de vinger als die doelen niet gehaald worden en beleidsmakers doen hetzelfde naar de particulieren.

Steven: [00:13:23] We willen allemaal dat klimaatverandering beperkt wordt. Daarnaast vinden we allemaal dat eigenlijk de rol is van de beleidsmaker. Het is niet ik die mijn leven moet aanpassen. Het is de beleidsmaker die de context moet maken zodat ik meer groene of milieuvriendelijke of klimaatvriendelijke keuzes maak. Het is niet aan mij om compleet alternatief te gaan doen en eigenlijk veel meer geld uit te geven voor een moeilijkere levensstijl bijna te hanteren. Het is de beleidsmaker die dat moet faciliteren. En daar zijn we allemaal van overtuigd. Maar tegelijkertijd zijn we er eigenlijk allemaal ook van overtuigd dat de beleidsmakers niet gaat doen voor ons. En [00:14:00] dat is de realiteit waarin we zitten. Maar dan moeten we hun ook niet makkelijk maken. Ze hebben toegezegd tot anderhalve graad. Ze hebben het bevestigd in Glasgow ook dat is het nog altijd willen halen. Landen leggen zich doelstellingen op, zeggen we gaan dit doen en doen dan eigenlijk te weinig. Dus ze blijven dan eigenlijk in gebreke. En dan kan een rechtbank gewoon zeggen van kijk, jullie hebben dat gezegd, jullie moeten dat doen. Dus in Nederland is iets gelijkaardig gebeurd met de stikstof. Dat gewoon eigenlijk de rechtbank heeft de staat opgelegd van kijk, jullie zijn in gebreke. Jullie gaan nu dat veranderen en ze hebben het moeten doen.

Steven: [00:14:34] En ze hebben onpopulaire maatregelen zoals snelheidslimieten op de snelweg moeten doorvoeren. Terwijl als we dat hier in Vlaanderen nog maar opperen, is het bijna revolutie. Dus je ziet dat dingen kunnen gebeuren, eens dat duidelijk moet. Want zo werkt ons beleid gewoon de regering is niet oppermachtig. We hebben drie machten in ons land. Het zijn cruciale jaren. Als we die anderhalve graden nog moeten halen, moet wij eigenlijk nu binnen vijf jaar zien dat we die richting uit zijn aan beginnen gaan, eigenlijk [00:15:00] al 3 jaar geleden zei ik hetzelfde dat we binnen vijf jaar hebben, ik schuif mijn vijf jaar op. Begint alsmaar moeilijker te worden, natuurlijk moeten alsmaar scherper de draaiing steken, maar dat is waar gaat moeten gebeuren. En als de beleidsmakers er niet in slagen om het op de makkelijke manier te doen, laten we het zeggen op de geleidelijke manier door te voeren. Dan zal het uiteindelijk hopelijk een juridische instantie zijn die hun gewoon de arm om dwingt en hun zegt van voila, nu gaan we die kant op en daar zien we hoopvolle signalen uit. Dus dat is nu iets dat we dat we gaan blijven bekijken en gaan zien.

Max-Lena: [00:15:39] Er is dus een zekere kloof tussen de beleidsmakers enerzijds en de klimaatwetenschappers anderzijds. Om die kloof te dichten gebruiken we temperatuur targets.

Steven: [00:15:48] Ik denk die temperatuur targets he maar dat we zo vaak van spreken. Anderhalve graad, twee graden. De klimaatwetenschappers snappen hoe het klimaat werkt, snappen welke temperatuur brengt welke impact. Dat snappen we allemaal. [00:16:00] De beleidsmakers snappen ok, welke maatregelen kunnen we doen om zoveel reductie te doen? Dat snappen ze ok. Maar daartussen moeten we een een vertaling vinden en dat zijn dan die temperatuur targets. En eigenlijk verstaat niemand waarom we die temperatuur targets bepalen. Dat zijn willekeurige getallen. Waarom is twee graad, twee graad en dan een halve graad een anderhalve graad? Omdat dat een simpel getal is, is een halve graad en dat is een geheel getal. Dat is basically de uitleg

Max-Lena: [00:16:25] Door wie wordt dat dan bepaald?

Steven: [00:16:27] Dat wordt bepaald in zo van die klimaatconferenties met de wetenschappelijke kennis die de wetenschappers brengen en de beleidsmakers die aanwezig zijn. En ze kijken naar wat er haalbaar is en wat er ook gewoon moet gebeuren, nodig is want het is duidelijk van de wetenschappelijke literatuur dat klimaatopwarming veel problemen gaat veroorzaken. We gaan meer droogtes hebben, we gaan meer hittegolven hebben, meer sterftes daardoor, we gaan zeeniveau stijging hebben. We hebben van alle andere [00:17:00] aspecten in het aards systeem, zoals we het noemen, waar we zelf relatief onzeker van zijn, hoe groot de impact gaat zijn, de permafrost die er is, gaat die allemaal smelten, gaat dat extra CO2 brengen en de opwarming nog meer versnellen? Gaat aanhoudende opwarming en ontbossing in het Amazonewoud er uiteindelijk voor zorgen dat die regio compleet gaat uitdrogen en uiteindelijk geen enkel woud meer gaat kunnen onderhouden? Dat zijn allemaal zaken die relatief onzeker zijn en waarvan we wel zeker zijn is dat hoe minder klimaatverandering we doen, hoe minder waarschijnlijk we daar problemen mee gaan hebben. Daar wordt vaak over gediscussieerd, klimaatactivisten schreeuwen vaak van we moeten de wereld redden. We moeten de temperatuur beperken tot anderhalf tot twee graden. Dat is de safe level van opwarming, maar is geen safe level. We leven niet in een save level. We hebben supersterke hittegolven. We hebben gigantische overstromingen die we eigenlijk nooit hadden verwacht binnen het klimaat dat we kenden. We leven al niet meer in de save level.

Steven: [00:17:59] Het is niet dat de anderhalve [00:18:00] graad al onze problemen gaat makkelijker maken, maar sowieso een twee graden wereld gaat moeilijker zijn. En dan 2,5 graden wereld gaat nog moeilijker zijn. Nu, we zijn natuurlijk in momenteel in de realiteit dat die opwarming wel bezig is, terwijl dat we aan toe zijn en dus alsmaar meer beginnen we die nieuwe effecten te ondervinden. Terwijl dat we daar eigenlijk niet mee gewend zijn en niet aan aangepast zijn. Nu wij zijn relatief welvarende landen. En een keer dat we de klimaatverandering gestabiliseerd hebben en we hebben door van ok die zomers dat we nu hebben gehad in 2018, 2019, dat zijn nu standaard zomers. We moeten daarmee omgaan. We weten dat wanneer dat gebeurt, dat we gewoon onze airconditioning aan moeten zetten. Het is goed, dus vanaf nu elk huis heeft airconditioning. We passen onze levensstijl daaraan aan en we leren er mee leven. Dus tegen dan zullen we wel ok zijn. Maar zolang dat we eigenlijk niet echt goed weten hoe we daarmee moeten omgaan, zijn we er ook het zwakste voor. En [00:19:00] dat is iets dat dan nu zal gebeuren. We zijn de mitigatie, de vermindering van de effecten van klimaat van, en dat is heel belangrijk nu dat is het allerbelangrijkste, want hoe minder we het doen beter voorkomen dan genezen. Maar daarnaast zullen we ook ons moeten aanpassen aan de effecten van klimaatverandering.

Max-Lena: [00:19:16] Eigenlijk is dat toch schrijnend dat de eerste wereldlanden ervoor zorgen dat er zo'n grote impact is op die derde wereldlanden. Is dat iets wat dat ooit kan veranderd worden? Dat wij zelf gaan moeten boeten voor ons eigen gedrag? Of zal er altijd iemand anders iemand zwakker, een groter slachtoffer van zijn?

Steven: [00:19:36] Het zijn twee vragen he en zullen wij boeten voor ons eigen gedrag? Ja, w gaan effect hebben van klimaatverandering. Maar zal iemand anders meer problemen daarvan hebben? Tuurlijk. Tuurlijk dat de effecten van klimaatverandering zijn ongelijk verdeeld door de wereld. En daarin zien we ook dat bepaalde regio's, vaak ook armere regio's, eigenlijk nog meer effecten zullen doorstaan. Gewoon puur klimatische effecten zullen daar sterker zijn. En daarnaast hebben zij niet dat [00:20:00] adaptatie vermogen. Zij kunnen zich minder aanpassen, hebben niet de middelen om daarmee om te gaan. Natuurlijk, dit is iets dat we ons niet graag aantrekken. Ik heb het daarnet al eens gezegd mensen kijken liever naar dit probleem als ok, dit is een heel groot probleem. Mijn individuele acties hebben heel weinig effect. Maar waar is als gij alleen nu gaat veranderen gaat het probleem niet opgelost raken en de overheid moet ons gedrag sturen en moet het mogelijk maken voor mij om die keuzes in een rationele manier te maken. En zolang dat zonder dat ikzelf eigenlijk mijn brein moet laten werken en zelf de keuze moet maken om mijn gedrag bewust te laten zijn. Nu, dat is een keuze dat iedereen voor z'n eigen moet maken. Ik zie dat mensen daar eerder lui in willen zijn, eerder willen kiezen om de overheid zijn sturende rol te laten spelen. Desondanks dat iedereen ook wilt dat eigenlijk de overheid de targets haalt, de klimaatverandering zo veel mogelijk beperkt.

Max-Lena: [00:20:52] En jij zelf?

Steven: [00:20:53] Maar zijn niet effect wil doen. Ikzelf heb een tijdje geleden al besloten om vegetariër te worden, dat was ik [00:21:00] ga daar heel eerlijk in zijn, dat was evengoed een praktische keuze als een milieu keuze, in de zin dat ik op Erasmus was in Zweden. En het vlees was daar heel duur. En als ik naar het universiteitsrestaurant ging was er nooit een rij bij het vlees. Uh, bij het vegetarisch menu, maar wel bij het vlees en het vis menu. Dus zo heb ik een semester lang geen vlees gegeten en realiseerde ik van eigenlijk is dit helemaal niet moeilijk. En dus nu ben ik quasi volledig vegetariër.

Max-Lena: [00:21:26] Hoe kunnen wij op een eenvoudige manier aan duurzaam landgebruik doen? Steven geeft enkele tips.

Steven: [00:21:31] Je kan echt wel makkelijke keuzes maken als je gehakt koopt in de winkel, koop kippengehakt in de plaats van rund gehakt. Als je eten voor uw kat koopt hetzelfde, koop dat van de kip of van de vis, niet van die van de koe. Dat is dat zijn dingen dat je eigenlijk zelf eigenlijk amper een verschil van maakt. Ik weet niet wie dat er al een gevulde courgette heeft gegeten en heeft gemerkt of het gehakt verschillend was. Uh, dus dat zijn eigenlijk dingen dat we uw levensstijl amper veranderen, [00:22:00] maar waar je wel een klimaat effect kan hebben. En het zijn die soort dingen dat we naar me toe moeten gaan. Pak de veggie burger in de plaats van de gewone burger, want die veggie burgers smaakt exact hetzelfde. We zijn op een punt gekomen dat je niet eens een andere smaak hoeft te hebben om milieuvriendelijker te zijn of klimaatvriendelijker te zijn. Dus we kunnen kleine veranderingen doen in ons leven die eigenlijk onze kwaliteit niet aanpassen. We zullen gewoon iets anders moeten doen en we zullen daaraan moeten wennen. Maar een keer dat we dat doen gaan we zien dat dat eigenlijk niet zo moeilijk was, niet zo erg was en we dragen er ons steentje aan bij.

Max-Lena: [00:22:39] Een andere manier van gemakkelijke oplossingen biedt Sebastian Sterl ons aan.

Sebastian: [00:22:43] Er is eigenlijk heel veel wat men wat men reeds kan doen.

Max-Lena: [00:22:46] Dit is Sebastian Sterl.

Sebastian: [00:22:48] Mijn naam is dus zoals Sebastian Sterl. Ik kom uit Nederland oorspronkelijk.

Max-Lena: [00:22:53] Maar vandaag woont hij in Duitsland. Daarom doen we ons interview via Zoom. Hij is natuurkundige en wijdde zijn doctoraat aan hernieuwbare [00:23:00] energiebronnen.

Sebastian: [00:23:01] Hernieuwbare energiebronnen op het Afrikaanse continent waarvoor ik de titel afgelopen oktober heb behaald en ik werk nu nog steeds in die sector dus, kijkend naar hernieuwbare energie en de mogelijkheden daarvoor wereldwijd, maar wel met een zeer sterke focus op het Afrikaanse continent.

Max-Lena: [00:23:20] Sebastian houdt zich dag in, dag uit bezig met hernieuwbare energie en het combineren van energiebronnen om een stabieler energienetwerk te bouwen. Zo onderzoekt hij hoe wind-energiebronnen aan water- en zonne-energiebronnen gekoppeld kunnen worden. Om op die manier te voorkomen dat het netwerk niet zonder energie komt te zitten. Als er zich een periode zonder wind en regen voordoet, bijvoorbeeld. Ik vraag hem hoe hij land inzet om de energieproductie te kunnen verduurzamen.

Sebastian: [00:23:47] Wanneer we meer en meer gaan vertrouwen op moderne energiebronnen zoals zon en wind, dan gaan we op een iets andere manier moeten nadenken over landgebruik. Dat is ten eerste omdat die bronnen een [00:24:00] andere voetafdruk hebben wat betreft landgebruik dan bijvoorbeeld traditionele kerncentrales of gascentrales. Dus ze nemen typisch wat meer ruimte in  per eenheid aan opgewekte elektriciteit. Dus dat is één ding wat mee moet worden genomen in de ruimtelijke planning. Die ruimte is er wel. Dus het is niet zo dat we dat op zich een gebrek hebben. Maar er moet wel over na worden gedacht. Je wil niet mensen hun achtertuin vol gooien met met zonnepanelen en windturbines. En het tweede punt is dat die bronnen natuurlijk dat de energieproductie van zon en wind afhankelijk is van het klimaat en van de klimaatzone waarin je bevindt en dus ook sterk kan verschillen over de verschillende regio' van een land heen bijvoorbeeld. Dus het is niet alleen maar die zonnecentrale en windcentrales ga je niet alleen, maar daar kunnen plaatsen waar het infrastructureel gezien handig is, maar je moet voornamelijk kijken naar waar, waar je sterke bronnen hebt. Waar waait de wind het hardst? Waar schijnt de zon [00:25:00] het sterkst? Op het Afrikaanse continent is dat wel een interessante vraag om je te stellen, want het gaat er niet alleen maar over waaien, dus die waar je dus die bronnen hebt, maar ook of je ze kan gaan ontsluiten.

Sebastian: [00:25:13] Wanneer je bijvoorbeeld de Sahara heeft natuurlijk fantastische, fantastische zonnestraling. Op veel plekken waait het ook heel hard. Maar goed, heeft het echt zin om zonneparken en windparken middenin de Sahara te bouwen? Want je hebt dan massief nieuwe infrastructuur nodig, aan transmissie lijnen en aan de wegen die je moet gaan bouwen omdat daar bijna niemand woont. Die stroom moet uiteindelijk ergens anders heen en dat brengt ook kosten met zich mee. Dus we kijken ook naar die balans die je dan vaak moet behalen tussen aan de ene kant het ontsluiten van excellente bronnen, maar aan de andere kant ook of dat praktisch is, of dat handig is en soms soms zien we dat er dan dus in bepaalde gevallen een compromis is die je beter kan sluiten om de kosten te drukken die je zon- en windparken liever op een plek bouwt waar bijvoorbeeld de zon instraling of de windsnelheden [00:26:00] iets lager liggen. Dus waar je qua bron niet de meest optimale locatie kiest, maar op plekken die veel dichterbij bestaande infrastructuur liggen. En dat is een vraag die zich met name stelt op het Afrikaanse continent. Want bijvoorbeeld in Europa is er overal wel een elektriciteitsnet aanwezig. Dus daar moet je echt gewoon kijken naar de naar de optimale bronnen. Waar zijn die, waar zijn de zonnestraling en de windkracht het sterkst?

Max-Lena: [00:26:26] Zo zoekt hij mee land per land naar waar het het interessantst is om zonne-en windparken te plaatsen.

Sebastian: [00:26:32] Om te beginnen kunnen we stellen dat er dat sommige landen wellicht een beetje een voorsprong hebben op andere landen als het gaat om de mogelijkheden om nu grote hoeveelheden zonne-en windstroom op te nemen in hun stroomnet om met die variabiliteit om te gaan. En dat zijn typisch landen die veel waterkracht vermogen hebben, dus vooropgesteld vermogen in waterkrachtcentrales. In Europa zien we dat ook, dus bijvoorbeeld Denemarken is [00:27:00] de wereldwijde koploper wat betreft windstroom opwekking. Als je kijkt naar het aandeel dat windstroom heeft in hun stroom mix. Hoe gaan zij om met die variabiliteit, omdat zij stroom kunnen uitwisselen met Noorwegen en Noorwegen heeft heel veel waterkrachtcentrales en waterkrachtcentrales als die een reservoir of een stuwmeer hebben, dan kun je die flexibel inzetten. Wanneer de wind niet waait, kan Noorwegen extra water turbineren, extra stroom opwekken en dat naar Denemarken sturen.

Max-Lena: [00:27:27] Hij focust in zijn onderzoek op Afrika.

Sebastian: [00:27:29] Want het verschil met pak en beet Europa is eigenlijk dat in Europa hebben we al grootschalige geïntegreerde adequate stroomnetten. En die zijn uitgebouwd op basis van van thermische centrales, waterkrachtcentrales en kerncentrales voor het grootste deel. En nu proberen Europese landen daar steeds meer zonne- en windenergie in te injecteren. Dat vergt een andere manier van nadenken en van het managen van die systemen. Maar in veel Afrikaanse landen zijn die systemen er nog [00:28:00] helemaal niet en die moeten hoe dan ook worden uitgebouwd omdat landen hoe dan ook de toegang tot elektriciteit voor grote delen van de bevolking nog moeten bewerkstelligen. Dus dat is een uitdaging. Maar het is ook een mogelijkheid om vanaf het begin al die karakteristieken van zonne- en windenergie direct mee te nemen in de planning en om vanaf het begin stroomnetten uit te bouwen. Die erop bedacht zijn om voor het grootste deel op dat soort stroom bronnen te vertrouwen. Dat is een mogelijkheid die Europa eigenlijk nooit heeft gehad.

Max-Lena: [00:28:32] Afrika is op dat vlak dus uitdagend en interessant.

Sebastian: [00:28:35] De zon veel sterker schijnt en de wind veel harder waait juist in de droge seizoenen. Dus je hebt dan een excellente mogelijkheid om die bronnen te combineren dat ze als een soort van puzzelstukje ineen passen. Dan hoef je ook minder grote stuwmeren te bouwen en krijg je rivieren behouden dan vaak voor een voor een belangrijk deel hun hun natuurlijke cyclus, omdat dat op die manier het beste ineen past met zonne- en windenergie. Dus dat heeft veel [00:29:00] positieve gevolgen voor de voor de ecologische duurzaamheid van van rivieren bijvoorbeeld.

Max-Lena: [00:29:04] Op welke manier kan je dan de informatie of de kennis die je daar opdoet, genereren of toepassen? In Europa bijvoorbeeld? Want ja, die twee klimaten of de verschillende klimaten kunnen toch op geen enkele manier met elkaar vergeleken worden?

Sebastian: [00:29:18] Nee, dat is juist wat betreft die combinaties aan zon, wind en waterkracht met dat seizoensverhaal erbij. Die zijn voor het grootste deel niet van toepassing op Europa. Er zijn wel andere gebieden in de wereld waar soort gelijke fenomenen zich voordoen. We hebben bijvoorbeeld ook samengewerkt met het Nationale Energiebedrijf van Suriname, waar we inderdaad soortgelijke complementariteit te zien tussen tussen waterkracht aan de ene kant en de windkracht langs de kust aan de andere. Maar het is waar dat je dat soort mooi passende puzzels voornamelijk vindt in de wat zuidelijkere klimaatzones richting de evenaar, waar je vaak sterke sterke hydrologische cycli met hele sterke seizoenskarakters hebt. In Europa [00:30:00] is dat niet echt het geval, dus dit specifieke verhaal is niet zozeer van toepassing op Europa, maar de modellen, de tools die wij hebben ontwikkeld voor dit onderzoek kunnen natuurlijk net zo goed gebruikt worden. Maar in Europa is het nood voor nieuw onderzoek daaromtrent niet zo hoog, want dit wordt al toegepast. Dit wordt al gedaan

Max-Lena: [00:30:21] Deze aflevering buigt zich over de SDG Duurzaam Landgebruik. Hoe Sebastiaan Sterl zich inzet voor deze SDG. Hernieuwbare energiebronnen kunnen probleemloos gecombineerd worden met andere vormen van landgebruik, legt hij uit.

Sebastian: [00:30:35] Je kan prima schapen laten grazen onder zonnepanelen of onder windturbines. Je kan windturbines ook combineren met landbouwgrond bijvoorbeeld. Je hebt ook het concept. Dat heet in het Engels agrivoltaics in plaats van photovoltaics dat je fotovoltaïsche zonnecellen combineert met landgebruik voor landbouw. In principe, want die twee sluiten elkaar niet [00:31:00] per se uit. Het kan zelfs zo zijn dat zonnepanelen schaduw leveren voor bepaalde planten of bepaalde dieren die daar grazen. Ook al nemen die bronnen relatief meer land in dan van kerncentrales of van gascentrales. Typisch zijn er veel manieren om dat wel op een duurzame manier te doen. Wat dat betreft zijn zonne- en windcentrales ook vele malen beter dan waterkrachtcentrales. Bij waterkrachtcentrales bouw je een dam en zet je een bepaalde vallei vaak onder water en zo. Wat natuurlijk vaak funest is voor de lokale ecologie. Dus daarom pleiten wij naar aanleiding van ons onderzoek ook niet voor een massale uitbreiding van waterkracht capaciteit, maar eerder voor een slim gebruik van de bestaande en eventueel concreet geplande waterkrachtcentrales om juist massaal zonne- en windparken in het net te kunnen integreren zonder dat je daarvoor al je rivieren moet gaan indammen.

Max-Lena: [00:31:58] Duurzaam landgebruik en [00:32:00] hernieuwbare energie. Dan denk ik aan zonnepanelen op onze daken en windturbines in onze tuinen voor eens en voor altijd. Sebastian, is het nodig?

Sebastian: [00:32:12] Zonnepanelen kunnen we prima op iedereen zijn dak plaatsen, daar is genoeg ruimte. Maar dat betekent wel dat je uiteindelijk heel veel verschillende kleine elementen aan je stroomsysteem toevoegt die allemaal op hun eigen manier worden gemanaged of moeten worden onderhouden. Dus dat voegt nogal wat complexiteit toe aan het systeem. Dus wat betreft windturbines, met name gezien het feit dat als we nu hebben over de Belgische context, dan is het grootste potentieel is eigenlijk voorhanden op zee. In de Noordzee lijkt het mij veel slimmer om grote windparken te bouwen in de Noordzee en die stroom dan richting land te sturen in plaats van in iedereen zijn tuin afzonderlijk een windturbine te plaatsen. Want goed, niemand wil nu per se een windturbine in de achtertuin. Dat snap ik ook wel. Je hebt slagschaduw, je hebt al geluid enzo. Het lijkt me ook niet de [00:33:00] meest efficiënte oplossing. Zeker voor België en ook Nederland hebben we zoveel potentieel in de in de Noordzee, waar de wind trouwens ook typisch wat minder wispelturig is dan over land. De wind waait daar wat constanter en wat vlakkere productiecurven. Het is wel wat duurder natuurlijk om op zee die parken te ontsluiten, maar je krijgt er ook veel voor terug en en de kosten van windturbines zijn nog steeds aan het dalen. De volgende generaties aan windturbines zijn steeds wat efficiënter en komen steeds wat hoger om nog meer wind te vangen. Dus ik zou wel voornamelijk naar die offshore optie kijken als we het hebben over de Belgische context.

Max-Lena: [00:33:36] Individuele windturbines zijn dus niet nodig en maken het energienetwerk voor een namelijk complexer. Geldt dat ook voor de zonnepanelen op onze daken?

Sebastian: [00:33:45] Natuurlijk, die zonnepanelen op daken, dat introduceert wat extra complexiteit in het systeem. Hoe meer, hoe meer daken met hun eigen zonnepanelen, hoe meer afzonderlijke elementen in je systeem wat dat betreft. Maar het is nu geen onoverkomelijke uitdaging. En wat zonnepanelen [00:34:00] betreft hebben we ruimtelijk gezien nu niet zulke grote verschillen als bij de wind en bij de wind is het heel duidelijk dat die op de Noordzee veel harder waait dan dan over land. Voor de zonnepanelen, geldt dat niet de zon schijnt op Belgisch grondgebied wel min of meer even hard. Dat is niet helemaal het geval, maar het maakt niet zo heel veel uit voor de stroomproductie. Dus ik denk wat dat betreft is het een fantastisch idee om daken van huizen vol te zetten met zonnepanelen, met name voor nieuwbouw, want dat is ruimte die anders onbenut blijft.

Max-Lena: [00:34:39] Sebastián is en blijft hoopvol.

Sebastian: [00:34:41] Dat ligt aan de daling van die kosten. Tien jaar geleden konden we nog niet zeggen dat dat zonne- en windstroom ooit wellicht de goedkoopste stroombron zouden worden wanneer je alle kosten die dat met zich meebrengt meeneemt. Maar inmiddels is dat niet meer het geval. [00:35:00] Dus de stroom opwekking van zonne- en windparken is op vele plekken in de wereld inmiddels goedkoper geworden dan uit oude thermische centrales en en uit kerncentrales bijvoorbeeld. En dat is een trend die zich alleen nog maar verder gaat doorzetten nu. Het is niet zo makkelijk om te zeggen, want dat zijn de goedkoopste bronnen. Dus vraag ik aan alles daarmee doen. Want er zijn heel veel technische uitdagingen die daarbij komen kijken, zoals ik zal noemde. Maar het is wel heel hoopgevend.

Max-Lena: [00:35:26] Dit was Scientists With A Cause, een podcast reeks van de VUB, gerealiseerd door de podcast Planet.