VUB-onderzoek: digitalisering maakt gevangenissen menselijker, maar creëert ook nieuwe ongelijkheden

BRUSSEL – 24 augustus 2026. Digitalisering kan het leven van gedetineerde personen menselijker maken door hen meer autonomie te geven en het contact met de buitenwereld te vergemakkelijken. Maar technologie is geen wondermiddel. Een studie van de Vrije Universiteit Brussel (VUB) toont aan dat digitale toepassingen in de gevangenis tegelijk nieuwe vormen van sociaal isolement en ongelijkheid kunnen creëren. De onderzoekers pleiten ervoor om digitalisering steeds te combineren met voldoende menselijke begeleiding, duidelijke regels en extra aandacht voor kwetsbare groepen. De studie verscheen in het internationale tijdschrift Punishment & Society.

Centraal in het onderzoek staat PrisonCloud, een digitaal platform waarmee gedetineerde personen vanuit hun cel onder meer informatie kunnen raadplegen, aankopen kunnen doen in de gevangeniswinkel, televisie kunnen kijken, films huren en met familie kunnen telefoneren. PrisonCloud werd in verschillende Belgische gevangenissen gebruikt en illustreert hoe ook het gevangeniswezen mee evolueert met de toenemende digitalisering van de samenleving. Het werd intussen vervangen door JustFromCell, dat dezelfde functies en principes hanteert als PrisonCloud. De vaststellingen uit het onderzoek zijn daardoor ook relevant voor de nieuwe digitale platformen in gevangenissen.

"Digitalisering is onvermijdelijk, ook achter de gevangenismuren," zegt professor criminologie Kristel Beyens (onderzoeksgroep Crime & Society - CRiS) van de VUB. "De vraag is niet óf we digitaliseren, maar hoe we dat doen. Technologie kan het dagelijkse leven in detentie verbeteren, maar alleen wanneer ze wordt ingebed in een beleid dat ook oog heeft voor menselijke contacten, begeleiding en gelijke kansen."

Meer autonomie én meer isolement
Het onderzoek toont aan dat digitale toepassingen gedetineerde personen meer zelfstandigheid geven. Ze hoeven minder vaak een penitentiair beambte aan te spreken om te telefoneren, informatie op te zoeken of aankopen te doen. Ook het contact met familie en vrienden verloopt eenvoudiger, wat belangrijk is voor het behouden van sociale banden en een succesvolle re-integratie na de detentie. Toch heeft die grotere autonomie ook een keerzijde.

"De moderne gevangeniscel evolueert steeds meer tot een multifunctionele leefruimte," zegt Beyens. "Gedetineerde personen slapen, eten, bellen, ontspannen en zoeken informatie vanuit dezelfde ruimte. Daardoor verlaten sommigen hun cel minder vaak. Vooral kwetsbare gedetineerden, die zich onveilig voelen in de gemeenschappelijke ruimtes, lopen zo het risico sociaal geïsoleerd te raken binnen de gevangenis."

Digitalisering creëert ook nieuwe ongelijkheden
Volgens de onderzoekers profiteert bovendien niet iedereen in dezelfde mate van digitale dienstverlening. Digitale vaardigheden, taalvaardigheid en financiële mogelijkheden bepalen mee of iemand het platform vlot kan gebruiken.

"Digitalisering verlaagt sommige drempels, maar kan tegelijk nieuwe ongelijkheden creëren," zegt Beyens. "Wie minder digitaal vaardig is of extra ondersteuning nodig heeft, dreigt net verder achterop te raken. Dat toont aan dat technologie nooit een neutrale oplossing is."

De impact van digitale systemen verschilt bovendien sterk naargelang de context. Het gevangenisregime, de aanwezigheid van personeel en de ondersteuning die mensen in detentie krijgen, bepalen mee of digitalisering leidt tot meer autonomie of net tot meer uitsluiting.

Ook de rol van het gevangenispersoneel verandert
De digitalisering heeft niet alleen gevolgen voor gedetineerde personen, maar verandert ook het werk van het gevangenispersoneel. Doordat veel praktische vragen digitaal verlopen, vermindert het dagelijkse contact tussen beambten en mensen in detentie.

"Dat maakt gedetineerde personen minder afhankelijk van het personeel voor praktische zaken, wat positief kan zijn," zegt Beyens. "Maar minder informele contacten betekenen ook dat het moeilijker wordt om signalen op te pikken over hoe iemand zich voelt. Dat heeft gevolgen voor vertrouwen, begeleiding én veiligheid."

De onderzoekers besluiten dat digitalisering alleen kan bijdragen aan een meer menswaardige detentie wanneer technologie hand in hand gaat met voldoende menselijke ondersteuning. Heldere afspraken, opleiding van personeel en extra begeleiding van kwetsbare groepen zijn volgens hen essentieel om te vermijden dat digitale innovaties bestaande ongelijkheden versterken in plaats van verkleinen.