Van belastingen begrijpelijk maken tot herinneringen van ouderen met dementie en een virtuele tocht door een grot: drie VUB-laureaten vallen dit jaar in de prijzen voor hun wetenschapscommunicatie. Saloua Berdai Chaouni en het duo Elvira Crois en Free De Backer krijgen een Jaarprijs Wetenschapscommunicatie. Michel Maus ontvangt de Loopbaanprijs Wetenschapscommunicatie 2026.
De Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten (KVAB) en de Jonge Academie reiken de onderscheidingen jaarlijks uit aan wetenschappers die zich inzetten om onderzoek toegankelijk te maken voor een breed publiek. De Loopbaanprijs bekroont een langdurige inzet tijdens een wetenschappelijke loopbaan, terwijl de Jaarprijzen onderzoekers onderscheiden voor concrete initiatieven rond wetenschapscommunicatie.
Dementerende ouderen met migratieachtergrond
Saloua Berdai Chaouni krijgt een Jaarprijs voor Als vroeger daar en hier is!, een participatief actieonderzoek rond ouderen met een migratieachtergrond en dementie. Ouderen, mantelzorgers en professionele zorgverleners werkten daarbij als co-onderzoekers. Het project brengt erfgoed, migratie en zorg samen door het vaak vergeten collectieve geheugen van arbeidsmigranten in te zetten voor inclusievere dementiezorg.
Centraal staat reminiscentie, een zorgmethode waarbij bijvoorbeeld voorwerpen, geuren en andere zintuiglijke prikkels worden gebruikt om herinneringen op te halen. Als vroeger daar en hier is! maakt die methode inclusiever door ook migratiegeschiedenissen en de bijbehorende herinneringen en ervaringen een plaats te geven. De resultaten werden vertaald naar toegankelijke instrumenten voor mantelzorgers en zorgprofessionals, waaronder een podcast. Volgens de jury brengt het project zo een groep onder de aandacht die binnen onderzoek en zorg lang onderbelicht is gebleven.
Saloua Berdai Chaouni
“Goede dementiezorg begint bij luisteren naar de persoon”, zegt Berdai Chaouni. “Daar horen ook iemands migratiegeschiedenis, herinneringen en culturele achtergrond bij.” Dat uitgangspunt sluit nauw aan bij haar onderzoek. Ze promoveerde in de volwasseneneducatiewetenschappen aan de VUB en heeft daarnaast een achtergrond in biomedische en gerontologische wetenschappen. Haar onderzoek richt zich onder meer op ouderen met een migratieachtergrond en inclusieve ouderen- en dementiezorg. Ze is momenteel FWO-postdoctoraal onderzoeker bij het Society and Ageing Research Lab van de VUB.
Als vroeger daar en hier is! koppelt dat onderzoek rechtstreeks aan de dagelijkse zorgpraktijk. Door niet alleen de persoonlijke herinneringen van ouderen, maar ook het gedeelde verleden van arbeidsmigranten een plaats te geven in reminiscentiezorg, wil het project mantelzorgers en professionele zorgverleners helpen beter aan te sluiten bij de leefwereld van de mensen voor wie zij zorgen.
Free De Backer
Tussen wetenschap, kunst en erfgoed
Elvira Crois en Free De Backer ontvangen een Jaarprijs voor Cave Comic & Cave Walk, een transdisciplinair wetenschapscommunicatieproject waarin geologen, archeologen, kunstenaars, een VR-ontwikkelaar en kunsteducatoren samenwerken. Via een mini-strip en een immersieve VR-ervaring krijgen bezoekers toegang tot ondergrondse erfgoedlocaties die normaal grotendeels verborgen blijven. “Wetenschapscommunicatie gaat voor ons niet alleen over uitleg geven,” zeggen Crois en De Backer. “We willen mensen nieuwsgierig maken en uitnodigen zelf betekenis te geven aan wetenschappelijke inzichten. Door wetenschap te verbinden met kunst en interactieve technologie kunnen bezoekers geologische en archeologische kennis niet alleen leren kennen, maar ook ervaren”.
Elvira Crois
Crois is docent en postdoctoraal onderzoeker bij het Brussels Research Centre on Innovation in Learning and Diversity (BILD). Diens onderzoek richt zich onder meer op participatieve kunst, ervaringsgerichte manieren van leren en transdisciplinaire samenwerking rond klimaat. De Backer is hoofddocent bij de opleiding Agogische Wetenschappen aan de VUB en onderzoekt kunst- en cultuureducatie, culturele participatie en participatieve kunst.
Die gedeelde interesse in participatie en leren via kunst vormde het vertrekpunt voor Cave Comic & Cave Walk. “Onze rol als agogisch onderzoekers gaat niet alleen over het communiceren over onderzoek,” zeggen Crois en De Backer. “We zien onszelf ook als bemiddelaars tussen wetenschappelijke en artistieke praktijken. Door onderzoekers en kunstenaars samen te brengen, ontstaan nieuwe manieren waarop mensen wetenschap kunnen ervaren en begrijpen”.
Michel Maus ontvangt loopbaanprijs
VUB-professor Michel Maus krijgt de Loopbaanprijs voor zijn jarenlange inspanningen om fiscaliteit begrijpelijk te maken voor een breed publiek. Hij is verbonden aan het Departement Publiekrecht van de VUB en specialiseert zich onder meer in fiscaal recht, fiscale procedures, personenbelasting, fiscaal strafrecht en erfbelasting.
De jury noemt Maus een pionier die publiekscommunicatie over fiscaliteit mee op de kaart heeft gezet. Al meer dan twintig jaar probeert hij ingewikkelde fiscale kwesties voor een breed publiek te vertalen. Een opvallend voorbeeld daarvan is de Belastingmarathon, waarin belastingvragen van burgers worden beantwoord. Michel Maus wil de afstand tussen de fiscaliteit en de burger kleiner maken. Mensen hebben recht op begrijpelijke informatie over iets dat direct ingrijpt op hun leven. Daarmee krijgt een vakgebied dat doorgaans als technisch en ingewikkeld wordt ervaren een veel breder publiek.
De Loopbaanprijs ging de voorbije jaren onder anderen naar filosoof Ignaas Devisch, viroloog Marc Van Ranst en uroloog Piet Hoebeke.
Stem op je favoriete wetenschapscommunicator van 2026
De drie VUB-laureaten worden samen met de andere winnaars gehuldigd tijdens de prijsuitreiking op 16 november 2026 in het Paleis der Academiën in Brussel. Tijdens de bijeenkomst wordt ook bekendgemaakt wie van de Jaarprijswinnaars de prijs voor Jonge Belofte Wetenschapscommunicatie krijgt. De twee VUB’ers doen ook mee.