Waarom mentale vermoeidheid de ene persoon harder treft dan de andere

Waarom presteert de ene persoon mentaal bijna nog even goed na een uitputtende fysieke taak, terwijl een ander duidelijk terugvalt? En wat gebeurt er op dat moment in onze hersenen? Vier recente en lopende doctoraatsonderzoeken van de VUB-onderzoeksgroep Menselijke Fysiologie en Sportkinesitherapie (MFYS) zoeken elk vanuit een andere invalshoek naar het antwoord. 

“Mentale vermoeidheid beïnvloedt niet alleen hoe we denken. Ze kan ook bepalen hoe we presteren en zelfs hoe lang we een fysieke inspanning volhouden”, zegt VUB-professor Bart Roelands, die het symposium organiseert. 
Mentale vermoeidheid kennen we allemaal: na uren geconcentreerd werken wordt het moeilijker om de aandacht erbij te houden en kost een taak meer moeite. De VUB-onderzoeksgroep MFYS onderzoekt al jaren hoe fysieke en mentale vermoeidheid ontstaan en welke rol onze hersenen daarin spelen. Op zaterdag 14 november 2026 brengt de groep onderzoekers uit binnen- en buitenland samen tijdens het Mental Fatigue Symposium in U-Square VUB. Met de Italiaanse sportwetenschapper Samuele Marcora van de University of Bologna, expert in mentale vermoeidheid en uithoudingsprestaties, en de Nederlandse bewegingswetenschapper Florentina Hettinga van de Vrije Universiteit Amsterdam haalt het symposium twee internationale experts naar Brussel. Hettinga onderzoekt onder meer hoe sporters hun inspanning verdelen en hoe tegenstanders hun prestaties beïnvloeden. Daarnaast staan vier recente en lopende doctoraatsonderzoeken van VUB-onderzoekers centraal.

Mentale vermoeidheid treft niet iedereen even hard 
Jelle Habay onderzocht waarom de ene persoon veel sterker reageert op mentale vermoeidheid dan de andere. Hij legde bestaand onderzoek naast elkaar en vond dat mentale vermoeidheid gemiddeld een klein negatief effect heeft op het uithoudingsvermogen. Maar achter dat gemiddelde gaan grote verschillen schuil. Sommige mensen presteren duidelijk slechter na mentale inspanning, terwijl anderen nauwelijks gevolgen ondervinden. Leeftijd, geslacht, BMI en fysieke fitheid konden die verschillen niet verklaren. De interessante vraag wordt daardoor niet alleen óf mentale vermoeidheid onze prestaties beïnvloedt, maar vooral bij wie en wanneer. 

Lees de publicatie over individuele verschillen bij mentale vermoeidheid 

Schermers zijn mentaal vermoeider in de beslissende fase 
Chao Bian bracht het onderzoek naar de sportpraktijk. Hij onderzocht mentale vermoeidheid bij Chinese schermers en schermprofessionals op nationaal en internationaal niveau. Schermen is daarvoor interessant: een schermer moet zich fysiek inspannen en tegelijk zijn tegenstander inschatten, snel beslissingen nemen en op het juiste moment reageren. 
Bian stelde vast dat de deelnemers zich mentaal vermoeider voelden door de rechtstreekse uitschakelingen tijdens de knock out fase dan tijdens de eerdere poulefase. Vooral beslissingen over het juiste moment om een actie uit te voeren en aanvallen werden als mentaal belastend ervaren. Het onderzoek laat zien waarom mentale vermoeidheid niet alleen in een laboratorium moet worden onderzocht: tijdens een echte wedstrijd komen fysieke belasting, concentratie, tactiek en wedstrijddruk samen.

Lees de publicatie over mentale vermoeidheid in het schermen 

Een geneesmiddel beïnvloedt hoe we reageren als we vermoeid zijn 
Laurisa Arenales onderzoekt de rol van dopamine en noradrenaline bij vermoeidheid. Deze belangrijke signaalstoffen in de hersenen zijn onder meer betrokken bij aandacht, motivatie en gedrag. Ze verdedigt haar doctoraat op 13 november 2026, één dag voor het symposium. 
In een studie met achttien gezonde volwassenen onderzocht Arenales wat er gebeurt wanneer de beschikbaarheid van deze signaalstoffen in de hersenen met medicijnen wordt verhoogd. Na een zware fysieke inspanning moesten de deelnemers een taak uitvoeren waarbij ze bepaalde automatische reacties moesten onderdrukken. Na het gebruik van methylfenidaat, dat de beschikbaarheid van zowel dopamine als noradrenaline verhoogt, maakten de deelnemers minder fouten. Bij reboxetine, dat vooral de beschikbaarheid van noradrenaline verhoogt, werd dit effect niet gevonden. Het onderzoek biedt zo aanwijzingen over de rol die bepaalde signaalstoffen in de hersenen spelen bij het controleren van ons gedrag wanneer we fysiek vermoeid zijn.

Lees de publicatie over vermoeidheid en het controleren van reacties 

Een vermoeid brein gaat niet simpelweg op een lager pitje 
Manon Roose onderzoekt met functionele MRI-scans wat er in onze hersenen verandert wanneer we mentaal vermoeid raken. Voor een systematische overzichtsstudie bundelde ze de bevindingen van negen studies bij 235 gezonde deelnemers die langdurige cognitieve taken uitvoerden. 
Opvallend is dat de hersenactiviteit niet overal afneemt. In sommige hersengebieden nam de activiteit juist toe naarmate mensen mentaal vermoeider werden, terwijl ze in andere gebieden afnam. Mentale vermoeidheid lijkt dus vooral te veranderen hoe verschillende delen van onze hersenen worden ingezet. Omdat de bestaande studies behoorlijk van elkaar verschillen, is nog niet duidelijk wat precies het kenmerkende patroon van een mentaal vermoeid brein is. Daar zoekt Roose in haar lopende doctoraat verder naar. 

Lees de publicatie over mentale vermoeidheid en hersenactiviteit 

Samen laten de vier onderzoeken zien hoe breed mentale vermoeidheid is: van veranderingen in onze hersenen tot individuele verschillen en de gevolgen voor prestaties in de praktijk. Tijdens het symposium worden die inzichten gekoppeld aan bijdragen van internationale experts over onder meer motivatie en de ervaring van inspanning.