De socialisten wilden de Vlaamse fiscale autonomie als eersten écht gebruiken, maar Vlaams-nationalisten blokten af. Dat schrijft Dave Sinardet in De Morgen. Hij is professor politieke wetenschappen (VUB/UCLouvain). Hij vindt dat Vlaanderen meer kan doen met haar fiscale autonomie.
Op het definitieve akkoord is het nog even wachten tot iedereen weer bij kennis is, maar in de stoet voorstellen die afgelopen weekend over de Vlaamse onderhandelingstafel trok, liep er een mee dat een tweede blik verdiende. Voor een keer past zelfs het woord ‘historisch’: Vlaanderen zou eindelijk zijn felbevochten fiscale autonomie gebruiken om in te grijpen in de personenbelasting.
Voor het eerst!
Merkwaardig dat dat zo lang duurde. Ooit vonden Vlaamse partijen die autonomie zo broodnodig dat ze het land ervoor lamlegden en ze via een zesde staatshervorming afdwongen. Sinds 2014 ligt ze klaar, blinkend en onaangeroerd, als een servies dat bewaard wordt voor een gelegenheid die maar niet komt.
Nochtans was ook die gelegenheid er allang. Je kunt er de belasting op arbeid mee doen dalen, precies wat zowat elke Vlaamse partij al jaren dé beleidsprioriteit voor ons land noemt. Bovendien staat de Vlaamse overheid er financieel het best voor. Als er ergens ruimte is, dan daar, niet bij het noodlijdende federale niveau. De bevoegdheid, het geld, de consensus: alles lag al drie regeringen lang klaar.
Beter laat dan nooit dus. Na twaalf jaar ging de kast open, het servies werd bovengehaald. Maar plottwist: er werd geen lastenverlaging op geserveerd, wel een lastenverhoging.
Jawel.
Het voorstel kwam erop neer de zorgpremie voortaan via de personenbelasting te innen. Nu betaalt elke Vlaming daarvoor hetzelfde bedrag; zo zou wie meer verdient ook meer bijdragen. Globaal zou de betaalde som hetzelfde kunnen blijven, maar voor heel wat Vlamingen zou de belasting op arbeid dus wel degelijk stijgen. Het was dan ook een voorstel van Vooruit, dat N-VA en cd&v meteen van tafel schoven.
Maar de ironie blijft liggen als een kruimel op het tafellaken. De socialisten wilden de Vlaamse fiscale autonomie als eersten écht gebruiken, maar Vlaams-nationalisten blokten af. Zonder zelf ooit enig voorstel op de Vlaamse tafel te leggen om de lasten te verlagen. Het hield minister-president Matthias Diependaele (N-VA) niet tegen om op 11 juli opnieuw voor meer fiscale autonomie te pleiten. Terwijl hij op zijn zesgangenservies nog geen voorgerecht weet op te dienen, eist hij dus al een achtgangenexemplaar.
Het past in de lange Belgische traditie om je politieke onmacht te verstoppen achter de roep om een staatshervorming die niets vermag wat je vandaag al niet kunt.
Ook premier Bart De Wever (N-VA) deed daar onlangs duchtig aan mee, toen hij verklaarde dat het federale hoogstens nog één saneringsronde aankan, waarna enkel een staatshervorming de begroting nog kan redden. Een volgens het klassieke model, die dan bevoegdheden als gezondheidszorg zou splitsen zonder alle middelen over te dragen aan de deelstaten. Twee weken beheerste die uitspraak het debat, zonder dat een commentator ze in vraag stelde. Integendeel, advocaat Quinten Jacobs had de premier de pleitnota zelfs al lang kant-en-klaar aangereikt. Toch houdt de zaak geen stand.
Dat de federale overheid nauwelijks nog besparingsruimte heeft, klopt grotendeels. Dat de deelstaten meer kunnen bijdragen ook, althans Vlaanderen. Maar ook dat kan perfect zonder de honderd zetels en pakweg acht partijen die een staatshervorming vereist. Bijvoorbeeld door de deelstaten een groter deel van de Belgische EU-bijdrage van 8 miljard euro te laten dragen: billijk, want zij plukken het leeuwendeel van het voordeel. Aangezien de vijf federale regeringspartijen op zo goed als alle niveaus besturen, kunnen ze dat met zichzelf afspreken in een samenwerkingsakkoord.
“Maar de Franstaligen zullen hun noodlijdende deelstaten niet méér willen laten betalen”, klinkt het dan. Nochtans was het MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez die deze piste vorig jaar zelf op tafel legde. En wie gelooft dat ze geen groter deel van de EU-rekening willen betalen, moet vooral uitleggen waarom ze dan wel de hele gezondheidszorg zouden overnemen zonder voldoende middelen. PS zal dat al helemaal niet willen, en die moet dan terug aan tafel.
Er is zelfs een weg waarvoor de federale regering niemand anders nodig heeft. Ze geeft allerlei belastingvoordelen voor beleid van de deelstaten, van sociale woningbouw en sport tot regionale bedrijfssubsidies. Die kan ze op eigen houtje schrappen. Willen de deelstaten ze behouden, dan kunnen ze die voortaan zelf betalen. Bijvoorbeeld door hun fiscale autonomie alsnog te gebruiken.
Dat Vlaams-nationalisten een staatshervorming willen, is uiteraard geen verrassende politieke keuze. Maar nu is het ook een alibi voor stilstand. Zowel Diependaele als De Wever vraagt een nieuw servies, alsof het aan de borden ligt en niet aan de koks die ze niet kunnen of willen vullen.