Een premier die zijn ontslag aanbiedt, koninklijke interventies en partijvoorzitters die de touwtjes strak houden: de begrotingsonderhandelingen doen denken aan 1993. In De Morgen legt VUB-politicoloog Dave Sinardet uit waarom de aanpak van Jean-Luc Dehaene vandaag niet zomaar werkt.
Lees de column in De Morgen
Deining, drukte, drama. Wat een week was me dat weer in de Wetstraat.
Dagenlang hielden camera’s de wacht aan de poorten van het paleis, waar de premier zijn ontslag had aangeboden. Veel anders kon hij niet, met zelfs geen begin van begrotingsakkoord in zicht. De dramatisering moest nog wat opgeschaald worden.
Zoals verwacht hield de koning het ontslag in beraad. Waarna hij de partijvoorzitters van de meerderheid ontving. Voorspelbaar in onze particratie, maar ook praktisch: wie de knoop wil ontwarren, praat met wie hem strakker kan trekken. En bij de twee partijen die telkens botsen, zitten die niet mee aan de regeringstafel. Vooral bij de grootste Franstalige partij wringt dat, omdat de vicepremier geen millimeter afwijkt van de oekazes van zijn voorzitter.
Al dat paleisverkeer leidde uiteindelijk vooral tot een herschikking van de onderhandelingstafel met plaats voor de voorzitters. En kijk eens aan: een dag na de start van die nieuwe gesprekken lag er plots een begrotingsakkoord!
Bij het lezen van deze laatste zin vraagt u zich waarschijnlijk af of u iets gemist hebt, dan wel of ik aan een acute aanval van voluntarisme lijd. Maar nee, het liep wel degelijk zo af. Althans voor premier Dehaene, 33 jaar geleden.
Dat u ongetwijfeld dacht dat ik de voorbije week beschreef, toont hoe opvallend de parallellen zijn. Ook toen al bleek het paleis een handige bondgenoot. “Ontslag om beter te kunnen springen”, vatte Dehaene de episode later samen in zijn memoires. Bart De Wever weet de springplank ook liggen en gebruikt die veel gretiger dan zijn voorgangers, zeker voor een republikein.
Ook toen hielden de partijtoppen de touwtjes strak. Bij Dehaene zat Guy Coëme voor PS als vicepremier aan tafel. Als PS-voorzitter Philippe Busquin hem belde, veerde Coëme recht en groette hij hem met “Président!”, net niet in garde-à-vous. Vandaag zal MR-vicepremier David Clarinval de hielen niet tegen elkaar klinken, al kan dat ook zijn omdat hij ze niet van de grond krijgt zonder Bouchez’ fiat.
Aan de andere kant van de tafel lag Dehaenes eigen CVP dwars, toen nog de meest rechtse partij aan tafel. Maar de onervaren Leo Delcroix en Mieke Offeciers haalden samen het gewicht van voorzitter Herman Van Rompuy niet, wat Dehaene dwong de partijstandpunten tegen zijn zin zelf te verdedigen.
Dus trommelde Dehaene, met een duwtje van koning Boudewijn, de vier partijvoorzitters van zijn meerderheid samen. Eén vergadering later was het gefikst. Dat lijkt iedereen gelijk te geven die al weken roept dat De Wever de voorzitters moet bijeenroepen, omdat daar de ultieme macht zit.
Toch slaan ze de bal mis. Want een cruciaal verschil met toen is dat de voorzitters met wie Dehaene zijn regering had gevormd, alle vier buiten de regering waren gebleven.
Bij Arizona geldt dat maar voor drie van de vijf. Want één van de machtigste beslissingen die partijvoorzitters kunnen nemen, is bepalen wie namens hun partij gaat regeren. En dan kiezen ze weleens … zichzelf. Hun opvolgers krijgen dan de voorzittersstoel, maar zelf behouden ze meestal het laatste woord. Zo stapten De Wever en Maxime Prévot (Les Engagés) na de formatie in de regering, met hun gezag op zak. Om een stap te zetten hoeven ze hun opvolgers echt niet te bellen.
Bij MR, Vooruit en cd&v bleven de partijleiders buiten. Vooral bij MR gaapt er een gat tussen wat Clarinval bespreekt en wat Bouchez beslist. Roep de kern bijeen en je mist Bouchez. Roep de voorzitters bijeen en je mist Prévot. Daarom mogen de vices nu expliciet een ‘plus-one’ meebrengen. Vier voorzitters laten de extra stoel aan een medewerker. Ze hoeven geen vinger op te steken om naar Bouchez te wijzen, die uiteraard zelf aanschuift.
Ziedaar nog een belangrijk verschil met de tijd van Dehaene. Busquin wilde eerst niets weten van voorzittersoverleg, want dat kon de perceptie van particratie versterken. Stel je voor! Bouchez vreest enkel de perceptie dat hij er niet bij was. Hij wil niet ongezien aan de touwtjes trekken als een marionettenspeler, maar kruipt over de rand van het podium om de tekst in te spreken, het applaus te ontvangen en de recensie te schrijven. Er zijn nog verschillen met 1993. Niet elk probleem aan tafel ligt aan lastige gasten, soms ook aan de gastheer. Dehaene stond als loodgieter met zijn handen in het water. Hij wist waar de leiding lekte en wie de kraan moest dichtdraaien. De Wever bekijkt de lekkage soms liever vanaf de oever, in de hoop dat het peil vanzelf zakt.
Is het omdat zijn vergelijking met Dehaene almaar meer water maakt, dat De Wever zich niet langer als diens evenknie afficheert? Daar ligt alvast het grootste verschil met de verder akelig gelijkaardige begrotingssoap van vorig jaar.