Klimaatverandering zet Europese transportinfrastructuur onder druk

Klimaatextremen, zoals hittegolven, droogte, bosbranden en rivieroverstromingen, komen wereldwijd steeds vaker en in hevigere mate voor als gevolg van klimaatverandering. Nieuw onderzoek, onder leiding van de Vrije Universiteit Brussel (VUB), toont aan dat deze klimaatextremen momenteel al alle transportmodi in grote delen van Europa beïnvloeden. Wegen, spoorwegen, havens, binnenwateren en luchthavens lijden allemaal onder infrastructuurschade en verstoringen in de dienstverlening met nadelige gevolgen voor de gezondheid van reizigers.

Enkele recente klimaatextremen resulteerden in miljarden euro’s aan economische schade, wat duidelijk de omvang van het probleem weergeeft. Zo was er de droogte van 2018 in de Rijn, waarbij waterstanden op een historisch dieptepunt kwamen te liggen en er ernstige verstoringen in het binnenvaartverkeer ontstonden. Dit zorgde alleen al in Duitsland voor een geschat economisch verlies van 2,4 miljard euro. Daarnaast zijn we nog maar net hersteld van een hittegolf, waarbij recordtemperaturen in juni ertoe hebben geleid dat spoorwegmaatschappijen in Frankrijk, België, Nederland, en het Verenigd Koninkrijk diensten moesten schrappen door gebrekkige verkoeling in treinen en verhoogd risico op schade aan het spoor (door uitzetting van bovenleidingen en spoorvervormingen).

Blootstelling van Europese transportmodi aan klimaatverandering

De studie benadrukt de voordelen van klimaatmitigatie door de blootstelling van transport aan klimaatextremen te vergelijken onder twee klimaatscenario’s: een scenario met een laag-emissietraject (vergelijkbaar met een opwarming van +2°C in 2100) en een scenario dat ongeveer de huidige beleidsmaatregelen volgt (wat resulteert in +3°C in 2100). Dit kan worden gedaan met behulp van zogenoemde klimaat-impactmodellen. Onder beide uitstootscenario's wordt verwacht dat de blootstelling van transportinfrastructuur aan meerdere klimaatrisico's zal toenemen, met name wanneer klimaatextremen gelijktijdig of kort op elkaar gaan optreden.

Onder een uitstootscenario ongeveer in lijn met het huidige klimaatbeleid (met 3°C wereldwijde opwarming in 2100)

Er wordt verwacht dat de blootstelling van transportinfrastructuur aan gevaren aanzienlijk zal toenemen:

• Hittegolven: grootste verwachte toename in voorkomen bij alle transportmodi. Vergeleken met historische omstandigheden (1980–2009) kan de blootstelling van de Europese transportinfrastructuur aan extreme hitte halverwege deze eeuw (2040–2069) tot wel 30 keer toenemen.
• Droogtes: Rond het midden van de eeuw kunnen droogtes voor het eerst meer dan de helft van de Europese binnenwateren treffen, wat risico’s brengt voor het vrachtvervoer langs belangrijke rivieren .
• Bosbranden: Tegen het einde van de eeuw kunnen belemmeringen aan wegen en spoorwegen door bosbranden tot wel 26 keer vaker voorkomen.
• Rivieroverstromingen: de blootstelling aan rivieroverstromingen kan lokaal tot wel acht keer toenemen.

Onder een laag-uitstootscenario (vergelijkbaar met een toename van 2°C in 2100)

Transportmodi vertonen aanzienlijk lagere blootstelling aan alle klimaatextremen, met name droogte en hittegolven. Halverwege deze eeuw kunnen de gemiddelde stijgingen in blootstelling al met 22–30% worden verminderd in vergelijking met het uitstootscenario van het huidige beleid.

Cristina Deidda, hoofdauteur van de studie en postdoc-onderzoeker aan de VUB: “Het is belangrijk op te merken dat klimaateffecten niet beperkt zijn tot directe schade aan infrastructuur. Vertragingen, routeafsluitingen en onderbrekingen in passagiers- en vrachtvervoer kunnen toeleveringsketens, economische activiteiten en de volksgezondheid beïnvloeden. In de afgelopen jaren zijn gevallen van passagiers die urenlang vast zaten in treinen tijdens hittegolven steeds vaker voorgekomen, wat soms leidde tot uitputting door hitte en ziekenhuisopnames. Actie is dringend nodig om de transportsystemen van Europa voor te bereiden op een veranderend klimaat. Dit is uiterst relevant nu de Europese Commissie werkt aan het Geïntegreerd Kader voor Klimaatveerkracht en Risicobeheer. Een beter voorbereid en veerkrachtig Europa heeft transportnetwerken nodig die zijn aangepast aan klimaatextremen, om economisch en maatschappelijk te kunnen bloeien. Het ontwikkelen en investeren in veerkrachtige infrastructuur, het bijwerken van ontwerpnormen en het waarborgen van klimaatgerichte planning is essentieel om ervoor te zorgen dat Europa is voorbereid op huidige en toekomstige klimaatextremen.”

Wim Thiery, medeauteur van de studie en professor aan de VUB: "Onze resultaten tonen aan dat aanpassing alleen waarschijnlijk niet voldoende zal zijn. Het stopzetten van de uitstoot van broeikasgassen, met name door het verbranden van fossiele brandstoffen, zal de toekomstige blootstelling van de Europese transportinfrastructuur aan extreme gebeurtenissen aanzienlijk verminderen. Ambitieuze emissiereducties gecombineerd met gerichte aanpassingsmaatregelen zullen essentieel zijn om de betrouwbaarheid en veerkracht van de Europese transportinfrastructuur te behouden."

Wolfgang Schade, wetenschappelijk directeur bij M-Five en leider van de ondersteunende studie voor de Europese Commissie: "De scenario's die wij tot 2050 hebben geanalyseerd, tonen aan dat de risico's aanzienlijk zijn en sterk stijgen naarmate de uitstoot van broeikasgassen toeneemt. Dit betekent dat zowel het verminderen van het gebruik van fossiele brandstoffen als de aanpassing aan klimaatverandering moeten worden versneld om de negatieve gevolgen voor het EU-vervoer en de economie te beperken."