Vlaanderen staat voor grote economische uitdagingen. Onze productiviteit moet omhoog. Daarvoor zijn nieuwe kennis, technologie en innovatie onmisbaar. Maar wie meer economische waarde uit kennis wil halen, moet er in de eerste plaats voor zorgen dat er voldoende nieuwe kennis ontstaat. Dat de Vlaamse Regering vandaag zwaar bespaart op fundamenteel onderzoek valt niet uit te leggen. Dit schrijven de rectoren van de Vlaamse universiteiten samen met vertegenwoordigers van het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek en de Vlaamse Interuniversitaire Raad in De Tijd.
Voor een kleine, open economie zoals de onze is de kennisbasis de belangrijkste economische grondstof. Onze welvaart steunt op wat we weten, ontwikkelen en valoriseren. Precies daarom wilde de Vlaamse Regering de investeringen in onderzoek en ontwikkeling optrekken tot 5 procent van het bbp, de publieke investeringen richting 1 procent brengen en tegelijk ook sterker inzetten op economische valorisatie.
Vandaag kondigt de Vlaamse Regering echter een besparing van 35 miljoen aan op de Bijzonder Onderzoeksfondsen (BOF) van de universiteiten en het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek (FWO) – Vlaanderen. De regering kiest voor het tweede jaar op rij om te snijden in het fundamenteel onderzoek. Maar laat dat nu net in het bredere domein van wetenschap en innovatie de belangrijkste kerntaak van de overheid zijn. Fundamenteel onderzoek is onzeker: niet elk project wordt een octrooi, niet elk octrooi een product en niet elke technologie een succesvolle onderneming. Niet elk onderzoek ‘rendeert’ economisch, sociaal en cultureel. Maar zonder voortdurende investeringen in fundamenteel onderzoek ontstaan ook de wetenschappelijke doorbraken niet die economische en maatschappelijke meerwaarde creëren.
Vlaanderen beschikt nog steeds over een excellente onderzoeksbasis, internationaal hoog aangeschreven. Onze onderzoekers leveren wetenschappelijke topprestaties. Ze vormen de voedingsbodem voor nieuwe technologie, innovatieve bedrijven en voor samenwerking met de industrie. Ze creëren maatschappelijke meerwaarde. Vlaanderen dankt die uitstekende positie aan jarenlang volgehouden investeringen in kennis, onder meer via het BOF en het FWO. De resultaten mogen gezien worden. Onze universiteiten behoren tot de sterkste onderzoeksinstellingen van Europa. Ze scoren hoog op publicaties, doctoraten, internationale samenwerking, octrooien en samenwerking met bedrijven. In Europese onderzoeksprogramma’s spelen we in de topliga. Zo ontvangt Vlaanderen verhoudingsgewijs meer middelen van Horizon Europe – de tussentijdse bilan staat op 3,13% – dan op basis van de omvang van ons ecosysteem verwacht mag worden.
De cijfers tonen bovendien dat onze universiteiten vandaag al volop economische waarde creëren. In 2024 realiseerden ze 378 miljoen euro aan contractinkomsten met de privésector en werden meer dan 200 octrooien toegekend. In 2025 werden bijna 250 licenties afgesloten. Tussen 2022 en 2025 ontstonden 100 nieuwe spin-offs die honderden werknemers tewerkstellen. Bovendien is 15 procent van de onderzoeksfinanciering van het hoger onderwijs in Vlaanderen afkomstig van bedrijven. Dat is opnieuw ruim boven het Europese gemiddelde.
Maar valorisatie begint niet bij een octrooi, licentie of spin-off. Ze begint jaren eerder: bij onderzoek waarvan niemand vooraf kon voorspellen welke economische en maatschappelijke toepassingen eruit zouden ontstaan. En hier wringt het schoentje. Al sinds 2009 slinkt het relatieve aandeel van de overheidsinvesteringen in het fundamenteel onderzoek. Uitgerekend daar, aan de basis van de kennisopbouw, vallen vandaag opnieuw de klappen.
Besparen op fundamenteel onderzoek levert onmiddellijk begrotingswinst op. De economische en maatschappelijke kost ervan wordt pas veel later zichtbaar. Niemand zal de innovaties tellen die nooit ontstaan, de spin-offs die niet worden opgericht of de productiviteitswinsten die daardoor uitblijven. Maar precies die onzichtbare verliezen bepalen op lange termijn onze welvaart en ons welzijn. Begrotingsdiscipline is noodzakelijk. Maar de keuze om opnieuw te besparen op fundamenteel onderzoek valt moeilijk te verdedigen. Vlaanderen beschikt over een internationaal excellente kennisbasis die aanzienlijke economische en maatschappelijke waarde creëert. We roepen de Vlaams Regering dan ook op om die hefboom net groter te maken, niet om het fundament ervan verder te verzwakken.
Jan Danckaert (VUB), Petra De Sutter (UGent), Herwig Leirs (UAntwerpen), Bernard Vanheusden (UHasselt), Severine Vermeire (KU Leuven), Bruno Blondé (FWO), Hans Willems (FWO) en Koen Verlaeckt (VLIR)