De VUB Kinderuniversiteit lanceert “Slim met AI?!”, een online lespakket voor leerlingen van het 5e en 6e leerjaar. Kinderen ontdekken er hoe artificiële intelligentie werkt, welke mogelijkheden de technologie biedt en waar je kritisch moet blijven. Het pakket werd ontwikkeld in samenwerking met Marjon Blondeel, onderzoeker bij de onderzoeksgroep Artificial Intelligence van de VUB.
Op de VUB Kinderuniversiteit vindt u de complete cursus “Slim met AI?!”
Wat moeten kinderen vooral onthouden uit “Slim met AI?!”?
Marjon Blondeel: “Dat AI geen toverdoos is. Het is door mensen gebouwd, werkt meestal op basis van data en kan dus fouten maken. Veel kinderen gebruiken AI al zonder het te beseffen: de spamfilter in hun mailbox, gezichtsherkenning op hun telefoon, een robotstofzuiger die hun woonkamer leert kennen. Ook in ziekenhuizen helpen AI-systemen artsen bij het lezen van medische scans.
We willen hen meegeven dat AI slim lijkt, maar niet begrijpt zoals mensen dat doen. Het herkent patronen. Daarom leren we kinderen kritisch vragen te stellen: klopt dit antwoord, is dit beeld echt, waarom toont het algoritme mij deze video?
Daarnaast benadrukken we de ecologische impact. Grote AI-modellen draaien op datacenters die veel energie en water verbruiken. Bewust omgaan met AI betekent ook: gebruik het alleen wanneer het echt zin heeft.”
Hoe sluit het lespakket aan bij het onderzoek dat jullie doen in het VUB AI Lab?
Marjon: “Ons lab werkt al jaren interdisciplinair. Informatici, ingenieurs, psychologen en filosofen onderzoeken er samen hoe AI werkt en welke maatschappelijke gevolgen het heeft.
In 2020 hebben we mee het AI Experience Centre opgericht, een demonstratie- en testruimte waar bedrijven, onderzoekers, beleidsmakers en het brede publiek AI kunnen ervaren. We tonen er onderzoeksdemo’s, maar ook educatieve toepassingen die uitleggen hoe algoritmes leren en waar de risico’s zitten.
"We vergelijken het leerproces van een robotstofzuiger met hoe kinderen leren fietsen: proberen, vallen, bijsturen”
Daarnaast verzorgen we AI-onderwijs aan de VUB, van bachelor en mastervakken tot de Bachelor AI. We bieden ook AI-opleidingen voor professionals aan en workshops voor leerkrachten rond generatieve AI. ‘Slim met AI?!’ past perfect binnen dat educatieve luik: wetenschappelijke kennis toegankelijk maken voor iedereen.”
Hoe maak je complexe AI begrijpelijk voor 9 tot 12-jarigen?
Marjon: “Door aan te sluiten bij ervaringen die ze kennen. We vergelijken het leerproces van een robotstofzuiger met hoe kinderen leren fietsen: proberen, vallen, bijsturen. Een spamfilter leggen we uit via peuters die kleuren leren herkennen, puur door voorbeelden.
We gebruiken ook activiteiten zonder computer. Denk aan een fysieke beslissingsboom: via ja-neenvragen zo snel mogelijk raden welk dier iemand in gedachten heeft. Zo ervaren kinderen hoe algoritmes conclusies trekken. En we laten AI bewust fouten maken. Als een app een rechte banaan niet herkent als banaan, ontstaat er een krachtig leermoment: AI denkt niet, het volgt patronen uit zijn trainingsdata. Kinderen begrijpen dat verrassend snel.”
Marjon Blondeel
“Jongeren gebruiken chatbots vaker als gesprekspartner of vertrouwensfiguur”
Welke ethische vragen bespreek je met deze leeftijdsgroep?
Marjon: “Eerlijkheid staat centraal. Veel kinderen denken dat computers neutraal zijn, maar AI neemt menselijke vooroordelen gewoon over. Als een algoritme alleen mannelijke dokters ziet, gaat het concluderen dat dokters mannen zijn. Dat soort bias moeten ze leren herkennen.
We hebben het ook over echtheid. In een wereld van deepfakes, nagebootste stemmen en AI-beelden is de vraag ‘mag je alles geloven wat je ziet of hoort?’ essentieel.
Daarnaast praten we over autonomie en vrijheid. Wat betekent het om vrij te zijn als we steeds vaker AI-advies volgen? De populaire AI-tools van nu zijn veelal ontworpen om de belangen van bedrijven te dienen. Kinderen moeten begrijpen dat technologie niet neutraal is en dat menselijke waarden altijd voorop moeten staan.”
Zien jullie verschillen tussen hoe jongeren en volwassenen AI gebruiken?
Marjon: “Ja. Volwassenen gebruiken AI vooral functioneel: om teksten te herschrijven of sneller informatie te verzamelen. Jongeren gebruiken chatbots vaker als gesprekspartner of vertrouwensfiguur. Chatbots zoals ChatGPT zijn gebouwd om de gebruiker naar de mond te praten. Ze geven je het gevoel dat je altijd gelijk hebt. Dit tast de autonomie en het kritisch reflectievermogen van de gebruiker aan. Systemen die pleasen riskeren daarom vooroordelen en desinformatie te versterken. Er is ook een belangrijk leerproces dat op het spel staat. Volwassenen hebben hun basisvaardigheden opgebouwd zonder AI. Jongeren ontwikkelen die vaardigheden nu, terwijl AI overal ingebakken zit. Als ze te vroeg te veel taken uitbesteden, missen ze het noodzakelijke denkwerk dat diep leren mogelijk maakt.”
AI op toegankelijke wijze
Met “Slim met AI?!” maken leerlingen van 9 tot 12 jaar kennis met de basisprincipes van artificiële intelligentie. Ze trainen een eenvoudig AImodel, leren duidelijke prompts formuleren en denken na over AIethiek. Zo ontwikkelen ze zowel digitale vaardigheden als kritisch denkvermogen.
Het lespakket werd ontwikkeld in samenwerking met Marjon Blondeel, onderzoeker binnen de onderzoeksgroep Artificial Intelligence van de Vrije Universiteit Brussel.