Het gezamenlijke VUB-ULB-project Usquare in Elsene is door de publieksjury bekroond met de Architectuur Prijs Vlaanderen 2026 in de categorie Werken. De voormalige rijkswachtkazerne werd de voorbije jaren omgebouwd tot een open universiteitssite en stadswijk. Algemeen beheerder van de VUB Nic Van Craen is blij met de erkenning. “We creëren een plek waar verschillende werelden elkaar ontmoeten: onderwijs, onderzoek, ondernemerschap en het dagelijkse stadsleven.”
De prijs wordt georganiseerd door het Vlaams Architectuurinstituut. Het bekroont projecten die niet alleen architectonisch sterk zijn, maar ook een duidelijke maatschappelijke en duurzame meerwaarde hebben. In plaats van alles te slopen, werd bij de werken van Usquare gekozen voor een zorgvuldig herstel en hergebruik van de bestaande bebouwing. Zeven historische gebouwen kregen hierbij een nieuwe invulling, met respect voor hun oorspronkelijke structuur en materialen.
Bakstenen, houten vloeren en andere elementen werden zoveel mogelijk opnieuw gebruikt. Nieuwe toevoegingen zijn herkenbaar, maar sluiten aan bij het bestaande geheel. Het resultaat is een site waar oud en nieuw naast elkaar bestaan, zonder dat een van beide domineert.
Usquare is geen klassieke universiteitscampus. De site is opgevat als een gemengde plek, waar verschillende functies samenkomen en waar ook de buurt een plaats heeft. Voor de universiteiten is de site een werkplek en een leeromgeving. Studenten, onderzoekers en partners gebruiken Usquare als proeftuin om samen te werken rond thema’s zoals duurzame bouw, circulaire economie en stedelijke ontwikkeling. Er zijn les- en onderzoeksruimtes, maar ook werkplekken en plekken waar buurtbewoners gebruik van kunnen maken. Ook studentenkoten en gezinswoningen staan op de planning. Dat zorgt ervoor dat de site op verschillende momenten van de dag gebruikt wordt — niet alleen tijdens de lesuren.
Nic Van Craen
De publieksjury waardeerde precies die combinatie van functies. De Architectuur Prijs Vlaanderen wil projecten belonen die niet alleen goed ontworpen zijn, maar ook bijdragen aan het dagelijkse leven van gebruikers en hun omgeving. “We wilden vermijden dat dit een afgesloten universiteitsenclave zou worden,” zegt Van Craen. “De bedoeling was net om een plek te maken waar ook buurtbewoners zich welkom voelen, en waar interactie vanzelf ontstaat.”
Het project is het resultaat van een intensieve samenwerking tussen verschillende partners. Het ontwerp van Usquare werd uitgewerkt door evr-architecten, BC architects & studies & materials en Callebaut Architecten. De ontwikkeling gebeurde in opdracht van de VUB, de ULB en de Maatschappij voor Stedelijke Inrichting (MSI/SAU), die de site beheert en ontwikkelt. Die samenwerking ligt mee aan de basis van de integrale aanpak, waarin erfgoed, duurzaamheid en nieuwe stedelijke functies samenkomen.
Naast de publieksprijs kreeg Usquare Feder ook een eervolle vermelding van de vakjury. De combinatie van erfgoedzorg, hergebruik van materialen en een duidelijke keuze voor openheid naar de stad werd in de beoordeling als een belangrijk pluspunt gezien. “Dit project heeft jaren voorbereiding en samenwerking gevergd,” zegt Van Craen. “Dat het nu zowel door experten als door het brede publiek wordt gewaardeerd, bevestigt dat we hier een duurzame en relevante richting zijn ingeslagen.”