Op woensdag 5 mei bracht de Vrije Universiteit Brussel een indringend eerbetoon aan de Belgische verzetsmensen die hun leven lieten tijdens de Tweede Wereldoorlog. Acht uur lang weerklonken hun namen op de Main Campus in Etterbeek, voorgelezen door studenten, medewerkers en academici. VUB-rector prof. Jan Danckaert, ambassadeur van de Heldenweek, sloot de voorleesmarathon af.
Van 9.30 tot 17.30 volgde naam na naam, verhaal na verhaal. Achter elke naam schuilt een mens, een keuze en een daad van verzet tegen de nazistische bezetting. Door de namen hardop te lezen, kregen deze vaak vergeten verhalen opnieuw een stem.
De voorleesmarathon maakte deel uit van de Heldenweek (2–8 mei), die culmineert op 8 mei — de dag waarop Europa in 1945 werd bevrijd. Ze kadert in een bredere inzet van de VUB om het Belgische verzet blijvend onder de aandacht te brengen. Die inzet vertrekt vanuit een fundamentele overtuiging: wanneer vrijheid onder druk staat, is verzet noodzakelijk. De strijd van verzetsmensen voor vrijheid, gelijkheid en menselijkheid blijft volgens de universiteit dan ook actueel — niet alleen als herinnering, maar ook als waarschuwing en inspiratiebron voor vandaag.
Die boodschap is nauw verweven met de geschiedenis van de instelling zelf. Tijdens de Tweede Wereldoorlog sloot de ULB — de zusteruniversiteit waaruit de VUB later ontstond — in 1941 haar deuren uit protest tegen de inmenging van de bezetter. Studenten en professoren zetten hun academische en maatschappelijke engagement clandestien voort en engageerden zich actief in het verzet, vaak met zware persoonlijke gevolgen.
Verzetspad en de leerstoel ‘Sporen van het Verzet’
Vandaag zet de VUB die traditie van kritisch engagement voort. Initiatieven zoals het Verzetspad op de campus en de leerstoel ‘Sporen van het Verzet’ maken de verhalen van toen opnieuw zichtbaar en plaatsen ze in een wetenschappelijke en maatschappelijke context. Zoals historica Nel De Mûelenaere het verwoordt, gaat het er daarbij om ruimte te blijven maken voor dissidentie en kritisch denken — precies de houding die ook vele verzetsmensen kenmerkte.
Het Verzetspad op de campus maakt die herinnering ook letterlijk tastbaar. Langs het pad eren herkenningsplaten zowel historische als hedendaagse verzetsfiguren. Zo wordt verzet niet voorgesteld als een afgesloten hoofdstuk, maar als een blijvende houding tegenover onrecht en onderdrukking. Door verleden en heden met elkaar te verbinden, wil de universiteit bezoekers confronteren met de actuele betekenis van moed en burgerzin.
Nel De Mûelenaere, leerstoelhouder 'Sporen van Verzet'
Ook via academisch onderzoek krijgt het thema een nieuwe dimensie. Met de leerstoel ‘Sporen van het Verzet’, een samenwerking met vzw Helden van het Verzet, wordt de geschiedenis van het Belgische verzet opnieuw onderzocht en gedeeld met een breed publiek. Onder leiding van historica en leerstoelhouder prof. Nel De Mûelenaere coördineert de leerstoel onderzoek naar het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog en brengt ze onderbelichte verhalen onder de aandacht. Zo verbindt de VUB historisch onderzoek met maatschappelijk engagement en draagt ze actief bij aan het levend houden van dit erfgoed.
