Wie zijn cultureel erfgoed verwaarloost, geeft toekomstige generaties minder kansen

Besparingen op cultureel erfgoed raken ook het universitair onderwijs en onderzoek, en de hele maatschappij, schrijven de decanen van de vier Vlaamse letterenfaculteiten. "De aangekondigde besparingen dreigen drie decennia oordeelkundige subsidiëring van professionalisering, digitalisering en wetenschappelijke ontsluiting teniet te doen."

Lees het origineel artikel in De Standaard

Als decanen van de vier Vlaamse letterenfaculteiten delen wij de verontwaardiging over de besparingen in de erfgoedsector. Onze studenten en onderzoekers delen ook in de klappen. De aangekondigde maatregelen treffen niet alleen de erfgoedinstellingen recht in het hart, maar raken ook rechtstreeks aan de kwaliteit van het universitair onderwijs en onderzoek en onze maatschappelijke opdracht op tal van domeinen. Van archeologie over geschiedenis en letterkunde tot vertaalwetenschap.
Wij spreken daarom onze ernstige bezorgdheid uit over de gevolgen van de draconische besparingen, die niet alleen de toekomst van de erfgoedsector bedreigen, maar ook de duurzame netwerken tussen erfgoedinstellingen en universiteiten zwaar onder druk zetten.
Archieven en erfgoedbibliotheken vormen de onmisbare infrastructuur van de geesteswetenschappen. Instellingen zoals Amsab-ISG, Kadoc, Liberas, ADVN, het Letterenhuis en het Vlaams Architectuurinstituut zijn al decennialang essentiële partners van onze faculteiten. De collecties die zij ontsluiten, de expertise die zij in huis hebben, zijn onontbeerlijk voor ons wetenschappelijk onderzoek, de opleiding van onze studenten en de ontwikkeling van hun professionele competenties via stages en publieks- en participatieprojecten.
 

Kritisch burgerschap
Maar de maatschappelijke meerwaarde van onze erfgoedinstellingen reikt verder dan de universiteiten. Archieven en bibliotheken bewaren niet alleen het verleden: ze maken het toegankelijk, onderzoekbaar en bespreekbaar. Ze dragen bij aan historisch bewustzijn, culturele geletterdheid en kritisch burgerschap. In een samenleving waar ontlezing, desinformatie en de hallucinaties van artificiële intelligentie steeds negatiever onze omgang met kennis beïnvloeden, is die opdracht belangrijker dan ooit.
De aangekondigde besparingen dreigen drie decennia oordeelkundige subsidiëring van professionalisering, digitalisering en wetenschappelijke ontsluiting teniet te doen. Gespecialiseerde expertise die vanaf 2027 verloren dreigt te gaan, zal decennia vergen om te worden heropgebouwd.
Wij vinden het zeer zorgwekkend dat de ingrijpende maatregelen worden aangekondigd midden in een lopende beleidsperiode, nadat onze erfgoedinstellingen op basis van zorgvuldig beoordeelde en goedgekeurde meerjarige beleidsplannen engagementen zijn aangegaan en projecten hebben opgezet. Dat roept fundamentele vragen op over de continuïteit, deugdelijkheid en betrouwbaarheid van het gevoerde beleid. Bovendien staan de maatregelen op gespannen voet met de ambities die de Vlaamse regering zelf onlangs formuleerde in haar Strategische Visienota voor Kunsten en Cultureel Erfgoed 2026-2030.
 

Blik op de toekomst
Wij onderschrijven het belang van ondersteuning voor hedendaagse kunstenaars en ‘makers’. Kunsten en erfgoed zijn twee kanten van dezelfde medaille. Instellingen die ons cultureel erfgoed bewaren, onderzoeken en doorgeven aan volgende generaties, zijn een essentiële voorwaarde voor een samenleving die kritisch omgaat met het verleden, het heden in perspectief plaatst en de toekomst met kennis van zaken vormgeeft.
Wij roepen de Vlaamse regering daarom op deze besparingen te herzien en de gevolgen ervan voor de erfgoedsector zelf, het wetenschappelijk onderzoek en het hoger onderwijs ernstig mee te wegen alvorens beslissingen te nemen die maatschappelijk onherstelbare schade kunnen veroorzaken. Wie bespaart op de bewaring, toegankelijkheid en kritische studie van ons cultureel erfgoed, hypothekeert de kennis, het onderwijs en het kritisch denkvermogen van toekomstige generaties.