“Ik onderzoek hoe we leraren kunnen ondersteunen om beter om te gaan met de groeiende diversiteit van leerlingen en studenten”
Els Consuegra
Professor Onderwijskunde
“Mijn liefde en ontzag voor onderwijs heb ik van thuis meegekregen. Mijn vader groeide op in een straatarm gezin in El Salvador op de koffieplantages. In de basisschool deed hij het goed en via een beurs kon hij verder studeren aan de middelbare school en nadien aan de universiteit. Die studies gaven hem een vrijheid die zijn moeder nooit gekend heeft en lieten hem zelfs toe El Salvador te ontvluchten tijdens de burgeroorlog toen zijn leven in gevaar was. Mijn moeder groeide op in een boerenfamilie in een West-Vlaams dorp. In de humaniora ontdekte zij haar passie voor wiskunde en, tegen de wens van haar oerconservatieve ouders in, verliet ze het dorp om wiskunde en astronomie te gaan studeren - wat tot een pijnlijke breuk met haar familie leidde. De kracht en schoonheid van onderwijs stonden bij ons thuis centraal.
In mijn onderzoek bestudeer ik hoe we leraren kunnen ondersteunen om om te gaan met de groeiende diversiteit van leerlingen en studenten. Ik werk daarvoor samen met leerkrachten op alle niveaus: van kleuterleerkrachten tot lectoren en professoren aan hogescholen en universiteiten. Want overal voelen leraren de uitdagingen van diversiteit. We merken in elk geval dat de praktijkkennis en intuïtie van leerkrachten ontoereikend zijn om antwoorden te formuleren op huidige vragen en ook wetenschappelijk onderzoek biedt niet altijd voldoende handvatten voor de praktijk.
Om die kloof te dichten, ontwikkelen we methodes die toelaten om de brug tussen theorie en praktijk te slaan. Een voorbeeld is dat we leraren zichzelf systematisch laten filmen tijdens de les, om die beelden nadien samen met collega’s te herbekijken en te analyseren vanuit inzichten uit wetenschappelijke studies. Zo kunnen ze in hun eigen context herkennen waar knelpunten en kansen liggen. Een andere methode die we inzetten, is student voicing, waarbij studenten - bijvoorbeeld uit etnische minderheidsgroepen - fotoreportages maken over hun studieleven. Die materialen worden nadien gecombineerd met resultaten uit wetenschappelijke studies en gebruikt in opleidingen voor docenten om de etnische kloof te dichten en de blik op diversiteit te verruimen.
Als onderwijskundige beperk ik me niet tot beschrijven, begrijpen en verklaren; ik doe ook aan effectiviteitsonderzoek met experimenten. Sinds 2012 al sleutel ik met vice-rector Nadine Engels en collega Vicky Willegems aan een methode, Onderzoekende School?!, waar we via gemixte teams van medewerkers uit de universiteit en uit scholen samen aan onderzoek doen rond een thema dat elk jaar door de school zelf als urgent vraagstuk gekozen wordt. Vorig jaar mochten we het model voor evidence-informed onderwijs in Vlaanderen en Brussel ontwikkelen in opdracht van Leerpunt. Dat wordt nu over heel Vlaanderen uitgerold en krijgt best veel aandacht. Ondertussen zijn we van een netwerk van 5 naar meer dan 60 scholen gegroeid. Dit model mogen ontwikkelen was een mooie vorm van erkenning voor ons jarenlange werk rond het overbruggen van de kloof tussen theorie en praktijk in onderwijs.
“Ik hoop vooral dat we de missie van de VUB en het vrij onderzoek kunnen blijven beoefenen. En dat we de ongelijkheden kunnen terugdringen en rechtvaardigheid doen groeien”
Mijn droom is al jaren dezelfde: onderwijs waar kinderen en jongeren maximale leer- en ontwikkelkansen krijgen ongeacht hun achtergrond en identiteit. Excellence and equity. Hoe we dat best realiseren is zodanig complex dat ik er mijn hele carrière mee zal kunnen vullen.
Voor de toekomst wil ik mijn drie schatten van dochters zien groeien en door hun ogen de wereld herontdekken. Professioneel hoop ik vooral dat ik mijn werk met diezelfde vrijheid kan voortzetten als vandaag. In een grimmig tijdsgewricht, waarin vrijheid van onderzoek, checks en balances en vrije meningsuiting onder druk staan, werk ik rond controversiële thema’s zoals racisme, dekolonisatie en genderdiversiteit. Ik hoop vooral dat we de missie van de VUB en het vrij onderzoek kunnen blijven beoefenen. En dat we de ongelijkheden kunnen terugdringen en rechtvaardigheid doen groeien.
Mijn inspiratie haal ik uit veel mensen. Zo vertelde VUB-econoom Elvira Haezendonck me ooit hoe ze moederschap en een academische carrière combineert - praktisch en open — wat me altijd is bijgebleven. Rector Paul De Knop inspireerde me dan weer met zijn punctualiteit en respect voor elke gesprekspartner. En de jonge onderzoekers rond mij, zeker zij met een migratieachtergrond of een minderheidspositie, raken bij mij altijd een gevoelige snaar: wat zij - against all odds - presteren, inspireert me echt dagelijks en geeft me veel hoop voor de toekomst.”
BIO
Els Consuegra is professor Onderwijskunde aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB), gespecialiseerd in lerarenopleiding, diversiteit en evidence-informed onderwijs. Haar onderzoek richt zich op het ondersteunen van leraren en teams om onderwijspraktijken te verbeteren in contexten met groeiende diversiteit, en op het overbruggen van theoretische inzichten en praktische aanpakken. Ze ontwikkelt methodes zoals Onderzoekende School?! en draagt bij aan modellen voor evidence-informed onderwijs in Vlaanderen en Brussel.
In een snel veranderende wereld is onafhankelijke, wetenschappelijk onderbouwde duiding onmisbaar. Els staat journalisten en redacties te woord met heldere analyse en context bij actuele thema’s, binnen haar expertise.
Zij is wetenschap. Jij maakt het mogelijk.
Deze campagne is meer dan een eerbetoon. Het is een uitnodiging om stil te staan bij de rol van vrouwelijke wetenschappers en bij de obstakels die zij nog steeds moeten overwinnen om hun talent volledig te kunnen inzetten. Maar zichtbaarheid alleen is niet genoeg. Vrouwen zijn in onderzoek nog steeds ondervertegenwoordigd, krijgen minder kansen en ervaren vaker drempels in hun academische carrière.
Met jouw gift help je vrouwelijke onderzoekers om hun werk verder te zetten, nieuwe inzichten te ontwikkelen en oplossingen te vinden voor de uitdagingen van morgen.
