Een internationaal team met VUB-onderzoekers heeft tijdens de EUTOPIA PhD Summer School aan de NOVA University Lisbon de prijs voor beste onderzoeksvoorstel gewonnen. Het bekroonde project richt zich op georganiseerde eco-criminaliteit in het Braziliaanse Amazonegebied. Het combineert artificiële intelligentie met juridische, financiële en sociale expertise om illegale ontbossing, goudwinning en geldstromen beter op te sporen. De jury verkoos het voorstel boven vijf andere projecten. VUB-PhD-er in de rechten Femke Joosten maakte deel uit van het winnende team: "Eco-criminaliteit stopt niet bij de illegale ontginning zelf: de opbrengsten worden geïntegreerd in internationale financiële circuits, waaronder in Europa."
De EUTOPIA PhD Summer School van 2026 bracht doctoraatsonderzoekers uit verschillende disciplines en landen samen. Hun opdracht: in één week een onderzoeksvoorstel uitwerken dat artificiële intelligentie inzet om een maatschappelijke uitdaging aan te pakken. Op de slotdag presenteerden zes teams hun voorstel aan een internationale jury.
Het winnende team bestond uit een econoom, chemicus, sociale onderzoeker, curator en financieel-juridisch onderzoeker. Professor Karen François begeleidde de deelnemers namens de VUB als mentor. Die combinatie van expertise vormde de basis voor een project rond georganiseerde eco-criminaliteit in het Braziliaanse Amazonegebied.
Het team richtte zich op de link tussen illegale ontbossing, goudwinning en financiële criminaliteit. Criminele netwerken verdienen grote sommen geld met activiteiten die zware schade toebrengen aan mens en milieu. Die opbrengsten verdwijnen vervolgens vaak in internationale financiële circuits.
Om die verbanden beter bloot te leggen, ontwikkelden de onderzoekers het concept van een AI-gestuurde tool met de naam Curupira, genoemd naar een mythische beschermer van het Amazonewoud uit de Braziliaanse folklore. De tool zou gegevens uit verschillende bronnen combineren, zoals financiële transacties, satellietbeelden, geografische informatie en chemische indicatoren. Zo kunnen verbanden tussen illegale activiteiten en geldstromen sneller worden opgespoord.
Femke Joosten
Samenwerking lokale artiesten en onderzoekers
Een tweede pijler van het voorstel was de betrokkenheid van lokale en inheemse gemeenschappen. Hun kennis van het gebied kan helpen om nieuwe illegale activiteiten sneller te detecteren en meer inzicht te krijgen in de werking van criminele netwerken. Via samenwerkingen met lokale artiesten wilden de onderzoekers die kennis ook actief in het project integreren.
Volgens Joosten toont het project vooral de kracht van interdisciplinair onderzoek. "Een effectieve aanpak van georganiseerde eco-criminaliteit vereist een combinatie van juridische expertise, financiële inzichten, technologische innovatie en lokale kennis."
Hoewel het om een eerste onderzoeksconcept gaat, ziet het team het project als een voorbeeld van hoe onderzoekers uit verschillende disciplines samen nieuwe oplossingen kunnen ontwikkelen voor complexe maatschappelijke problemen. Het winnende team ontving een groepsprijs van 750 euro.
Voor Joosten was de grootste meerwaarde van de Summer School niet alleen de erkenning van het voorstel, maar vooral de samenwerking met onderzoekers uit andere vakgebieden. "De Summer School heeft mij geleerd dat complexe strafrechtelijke fenomenen niet uitsluitend vanuit een juridisch kader kunnen worden benaderd."
EUTOPIA
EUTOPIA is een alliantie van tien Europese universiteiten die samenwerken rond onderwijs, onderzoek en maatschappelijke impact. Via gezamenlijke opleidingen, onderzoeksinitiatieven en mobiliteitsprogramma's wil de alliantie een meer geïntegreerde Europese universitaire ruimte creëren. De partneruniversiteiten zijn de Vrije Universiteit Brussel (België), Babeș-Bolyai Universiteit (Roemenië), CY Cergy Paris Université (Frankrijk), Ca' Foscari Universiteit Venetië (Italië), Technische Universität Dresden (Duitsland), Göteborgs Universitet (Zweden), Universiteit van Ljubljana (Slovenië), NOVA University Lisbon (Portugal), Universitat Pompeu Fabra (Spanje) en de University of Warwick (Verenigd Koninkrijk).
De alliantie werkt daarnaast samen met zes internationale partneruniversiteiten: Universidad de los Andes (Colombia), Arizona State University (Verenigde Staten), Kyungpook National University (Zuid-Korea), Monash University (Australië), Université Internationale de Rabat (Marokko) en Stellenbosch University (Zuid-Afrika). Samen brengen zij studenten, onderzoekers en medewerkers van over de hele wereld samen om kennis uit te wisselen en grensoverschrijdende samenwerking te versterken.