Hoe blijven universiteiten wereldwijd samenwerken in een tijd van geopolitieke spanningen en groeiende zorgen over de veiligheid van wetenschappelijk onderzoek? Die vraag stond centraal tijdens de Responsible Internationalisation Summit van EUTOPIA op 28 november in Brussel.
Op die dag kwamen vertegenwoordigers van universiteiten, Europese instellingen en internationale partners samen in de University Foundation. De bijeenkomst vond plaats tegen de achtergrond van toenemende geopolitieke spanningen en groeiende aandacht voor de bescherming van wetenschappelijk onderzoek. Daarmee wordt niet alleen fysieke veiligheid bedoeld, maar ook het voorkomen van datadiefstal, spionage en ongewenste beïnvloeding van onderzoeksresultaten. Het gaat om het waarborgen van integriteit en het zorgvuldig omgaan met kennis die misbruikt kan worden.
De top was het resultaat van een jaarlange dialoog binnen de alliantie. EUTOPIA werkte aan een gedeelde visie op verantwoord internationaliseren, waarbij niet minder internationale samenwerking wordt nagestreefd, maar wel een meer doordachte aanpak. Het gaat om reflectie en zorgvuldigheid, om het vinden van een balans tussen openheid en bescherming, en om het erkennen van ongelijkheden tussen partners.
In de aanloop naar de top organiseerde EUTOPIA drie internationale workshops. In Stellenbosch werd gesproken over academische vrijheid in een wereld vol geopolitieke spanningen. In Parijs lag de focus op de spanning tussen open wetenschap en de veiligheid van wetenschappelijk onderzoek. In Venetië ging het gesprek over eerlijke kennis- en technologieoverdracht en de maatschappelijke impact daarvan. Deze thema’s kwamen samen in Brussel, waar de Europese Commissie in haar openingswoord benadrukte dat verantwoord internationaliseren geen vrijblijvende keuze meer is, maar een noodzaak.
Cultuurverandering
Tijdens de panelgesprekken werd duidelijk dat het niet alleen om regels gaat, maar om een cultuurverandering. Internationale samenwerking vraagt om bewuste keuzes en om het afwegen van risico’s, niet alleen van engagement maar ook van isolatie. Europese universiteitsallianties kunnen een stabiele basis bieden, maar moeten tegelijk oog hebben voor ongelijkheid binnen en buiten hun netwerken.
De top sloot af met de vaststelling dat verantwoord internationaliseren een voortdurend proces is. Er bestaat geen vast recept, maar wel een gedeelde overtuiging dat waarden, vertrouwen en transparantie de kern vormen van duurzame samenwerking.
Waarom is veiligheid van wetenschappelijk onderzoek belangrijk?
Wetenschappelijk onderzoek levert kennis op die van grote waarde is – niet alleen voor wetenschap, maar ook voor economie en technologie. Die waarde maakt onderzoek kwetsbaar. Veiligheid van wetenschappelijk onderzoek gaat over het beschermen van data, methodes en samenwerkingen tegen misbruik, spionage of ongewenste beïnvloeding. Het voorkomt dat gevoelige informatie in verkeerde handen valt en waarborgt dat academische vrijheid en integriteit behouden blijven. In een wereld van geopolitieke spanningen en digitale dreigingen is dit geen luxe, maar een noodzaak.
