"We hoeven niet te kiezen tussen welvaart en klimaat"

Vier wetenschappers van de Flanders Alliance for Climate Technology (FACT) nemen deel aan de Brussels Climate Week. De ingenieurs Maarten Messagie, Johan Stiens, Hubert Rahier en Christof Devriendt delen er hun expertise over duurzame mobiliteit, innovatie en ondernemerschap, klimaatbestendige steden en offshore windenergie. FACT brengt meer dan 500 VUB-onderzoekers samen die werken aan technologische oplossingen voor de klimaatuitdaging. 

Flanders Alliance for Climate Technology

Wat wil FACT uitdragen tijdens de Brussels Climate Week? 
Maarten Messagie: "Veel mensen zien de gevolgen van klimaatverandering, maar vragen zich tegelijk af of oplossingen wel haalbaar zijn. FACT wil tonen dat er vandaag al veel technologische oplossingen bestaan en dat er nog veel nieuwe worden ontwikkeld. De klimaattransitie is niet alleen een uitdaging, maar ook een economische kans voor innovatie, industriële vernieuwing en kwaliteitsvolle jobs." 

Waarom is die boodschap belangrijk? 
Maarten Messagie: "We moeten af van het idee dat klimaatbeleid vooral draait om opofferingen. We hoeven niet te kiezen tussen welvaart en klimaat. De uitdaging is om technologieën te ontwikkelen die beide mogelijk maken. Onderzoekers, bedrijven, beleidsmakers en burgers zullen daarbij moeten samenwerken en nieuwe oplossingen in de praktijk demonstreren." 

Waar zie je dat concreet gebeuren? 
Maarten Messagie: "In het Research Park Zellik bouwen we met FACT aan een klimaatneutrale innovatiecampus. Onderzoekers, bedrijven, beleidsmakers en burgers werken er samen aan oplossingen voor een koolstofarme economie. We willen technologie niet alleen ontwikkelen, maar ze ook tastbaar maken en demonstreren zodat mensen zien dat ze werkt. 
Hernieuwbare energie, batterijen, elektrische voertuigen, warmtepompen en andere klimaattechnologieën ontwikkelen zich sneller dan ooit. De uitdaging is om die innovaties samen te brengen in één samenhangend systeem en ze breed toe te passen." 

Wat is volgens jou de kernboodschap van FACT?  
Maarten Messagie: "De klimaattransitie is niet enkel een kost of een opoffering, maar vooral een kans. Een kans om nieuwe economische activiteit te creëren, kwaliteitsvolle jobs uit te bouwen en Europa opnieuw een voortrekkersrol te geven in technologische innovatie." 

Waarom neem je deel aan de Brussels Climate Week? 
Johan Stiens: "Klimaatverandering is voor mij in de eerste plaats een uitdaging van systeemtransities. Het gaat niet om één technologie of één sector, maar om de manier waarop energie, industrie, steden, natuur, gezondheid, financiering en beleid met elkaar verbonden zijn. De toekomst ligt in ecosystemen waarin al die spelers samenwerken." 

Welke mentaliteitsverandering is volgens jou nodig? 
Johan Stiens: "We spreken nog te vaak over klimaat als een probleem van tekorten. Alsof we te weinig technologie, geld of oplossingen hebben. In werkelijkheid beschikken we over een enorme hoeveelheid kennis en innovatie. De echte uitdaging is hoe we die sneller kunnen omzetten in maatschappelijke impact." 

Welke rol spelen spin-offs daarbij? 
Johan Stiens: "Spin-offs vormen de brug tussen onderzoek en de samenleving. Ze helpen om innovaties uit het lab naar de praktijk te brengen, investeringen aan te trekken en technologieën op te schalen. Als we de klimaattransitie willen versnellen, moeten we niet alleen investeren in nieuwe kennis, maar ook in de mechanismen die die kennis omzetten in impact." 

Waarom zijn spin-offs zo belangrijk voor universiteiten? 
Johan Stiens: "Universiteiten zijn plaatsen waar gedurfde ideeën kunnen groeien, vaak nog voordat er een markt voor bestaat. Spin-offs geven die ideeën de kans om uit te groeien tot oplossingen voor grote maatschappelijke uitdagingen. Ze creëren bovendien een ondernemingscultuur die het hele innovatie-ecosysteem versterkt." 

Kunnen we bewoners van steeds warmere steden hoop bieden? 
Hubert Rahier: "Absoluut. Europese steden wisselen vandaag al volop kennis uit over hoe ze zich kunnen aanpassen aan een veranderend klimaat. We zien bijvoorbeeld nog altijd gebouwen die veel warmte absorberen en te weinig groen dat voor natuurlijke verkoeling zorgt. Nochtans bestaan er al heel wat oplossingen: van groene daken en gevels tot reflecterende daken, lichtgekleurde gevels, zonwering en rolluiken die de zon buiten houden. We hoeven het warm water niet meer uit te vinden. Veel technieken zijn vandaag al beschikbaar en klaar om op grotere schaal toegepast te worden." 

Wat hoop je te bereiken tijdens de Brussels Climate Week? 
Hubert Rahier: "Ik wil mensen inspireren om slimmer te ontwerpen en bestaande technieken beter te benutten. Soms gaat het om eenvoudige maatregelen zoals zonlicht beter buiten houden. Daarnaast moeten we veel bewuster omgaan met materialen. Hoe meer we kunnen hergebruiken, hoe minder grondstoffen we nodig hebben en hoe lager de CO₂-uitstoot." 

Moeten we steden zoals Brussel helemaal opnieuw uitvinden? 
Hubert Rahier: "Niet noodzakelijk. Met relatief beperkte ingrepen kunnen we vandaag al veel verbeteren. Bij grotere heraanlegprojecten kunnen we nog een stap verder gaan. Daarbij moeten we niet alleen rekening houden met hitte, maar ook met droogte, hevige regenval en de toenemende elektrificatie van onze samenleving." 

Waar liggen volgens jou nog kansen voor innovatie aan de VUB? 
Hubert Rahier: "De grootste kansen liggen in samenwerking tussen disciplines. Vraagstukken rond klimaat en stedenbouw zijn niet alleen technisch. Ook economische, sociale en educatieve aspecten spelen een rol. FACT helpt om die expertise samen te brengen en nieuwe samenwerkingen op te zetten." 

Wat geeft jou hoop voor de toekomst? 
Hubert Rahier: "Dat we open blijven staan voor nieuwe ideeën. Innovatie komt soms uit onverwachte hoek. Zo wordt vandaag onderzocht hoe beton niet alleen een bouwmateriaal kan zijn, maar ook energie kan opslaan. Zulke ideeën tonen dat er nog veel mogelijkheden zijn die we amper beginnen te ontdekken." 

Waarom neem je deel aan de Brussels Climate Week? 
Christof Devriendt: "Bij de energietransitie gaat het niet alleen over hoeveel nieuwe windturbines we bouwen. Het is minstens even belangrijk om bestaande windparken veilig, efficiënt en zo lang mogelijk te gebruiken. Vanuit de VUB onderzoeken we al meer dan vijftien jaar hoe we dat kunnen doen, en via spin-off 24SEA brengen we die kennis ook in de praktijk." 

Waarop focust jouw onderzoek precies? 
Christof Devriendt: "We bestuderen hoe offshore windturbines werkelijk verouderen. Door trillingen, belastingen en vervormingen langdurig te meten, krijgen we een veel beter beeld van de toestand van een turbine. Daardoor kunnen we nauwkeuriger inschatten hoeveel levensduur er nog rest en onderhoud veel gerichter plannen." 

Welke rol speelt AI daarin? 
Christof Devriendt: "Door meetgegevens te combineren met fysische modellen en AI kunnen we de toestand van windturbines steeds beter opvolgen. Dat helpt om installaties slimmer te beheren en ze mogelijk langer veilig in gebruik te houden dan oorspronkelijk werd voorzien." 

Waar ligt de volgende stap voor de VUB? 
Christof Devriendt: "We willen monitoringdata veel actiever inzetten bij het beheer van volledige windparken. Met een beperkte set sensoren, gecombineerd met AI en fysische modellen, willen we de toestand van een volledig park in kaart brengen. Die informatie kan vervolgens gebruikt worden om turbines slimmer aan te sturen." 

Wat is volgens jou de belangrijkste bijdrage aan de energietransitie? 
Christof Devriendt: "Een duurzame energietransitie betekent niet alleen nieuwe infrastructuur bouwen. Ze betekent ook slimmer omgaan met wat er al staat. Als we bestaande windparken langer, efficiënter en economischer kunnen uitbaten, levert dat een directe bijdrage aan betaalbare en duurzame energie."