“We moeten mens en natuur bij elkaar brengen”

Wanneer heb je aan de VUB gestudeerd?
Juana Jiménez: “Aan de VUB volgde ik de interuniversitaire master Marine and Lacustrine Science and Management, die ik in 2019 afrondde. Daarvoor studeerde ik biologie aan de Universidad Nacional Mayor de San Marcos in Lima. Mijn bachelor duurde vijf jaar, met twee jaar specialisatie in visserij.”

Hoe belangrijk was voor jou het campusleven? Welke herinneringen aan die tijd zijn je bijgebleven?
“Dat was heel belangrijk. We maakten deel uit van een internationale wetenschappelijke gemeenschap die erg veilig aanvoelde en ervoor zorgde dat ik stap voor stap kon integreren in de universiteit en in de hoofdstad. Brussel leent zich daar perfect toe. Zelfs bij heimwee vond ik er wel een Peruaans restaurant waar ik me even thuis kon voelen.”

Hoe was het om destijds in Brussel te studeren? Voel je je nog steeds aangetrokken tot de stad?
“Zeker. Ik had vooraf het idee dat je naar een land komt met één nationale taal en cultuur. In Brussel ontdekte ik hoe divers en open-minded een stad kan zijn. Dat is iets wat mensen met een internationale achtergrond erg waarderen. Ik heb Brussel altijd als een poort naar de rest van Europa gezien. Die overtuiging heeft me destijds ook naar de VUB gebracht.”

Welke professoren zijn je bijgebleven en waarom? 
“Nico Koedam en Karolien Van Puyvelde zijn me in het bijzonder bijgebleven. Ze hadden veel ervaring met projecten in Afrika, maar ook in Latijns-Amerika en Azië, en leerden ons kritisch nadenken over de verbinding tussen verschillende landen en continenten. Van professor Nico herinner ik me vooral dat hij steeds opnieuw vroeg: ‘Wat wil je doen? Wat wil je écht onderzoeken? Is dit genoeg?’ Hij wilde je niet in één bepaalde richting duwen, maar moedigde je aan om zelf na te denken over wat je wilde bereiken.”

“Brussel voelt voor mij als een poort naar Europa” 

Had je een duidelijk idee van wat je na je studie wilde doen en heb je dat pad gevolgd?
“Ik zag mezelf een PhD en daarna een postdoc doen en verdergaan in de academische wereld. Maar tijdens mijn master besefte ik dat een PhD voor mij niet de juiste manier was om een verbinding met de samenleving te maken. Ik wilde impact hebben. En dus ging ik terug naar Peru en begon naar andere mogelijkheden te zoeken. Ik wilde wetenschappelijke oplossingen helpen ontwikkelen die niet alleen in één land of samenleving, maar ook grensoverschrijdend kunnen werken. Uiteindelijk vond ik een vacature bij het Flanders Marine Institute. De functie van International Liaison Officer was precies wat ik zocht: een wetenschappelijke brug vormen tussen België en Afrika, Latijns-Amerika en Azië, binnen het kader van UNESCO. Ik kwam in 2022 terug naar België en werk er nog altijd met veel plezier.”

Beschrijf je huidige baan en de impact ervan?
“Mijn job is heel divers. Ik verbind verschillende sectoren - de academische wereld, de overheid en de privésector - maar ook verschillende wetenschappelijke disciplines. De ene dag werk ik met biologen, de volgende met mensen die rond genetica, de oceaan of menselijke gezondheid werken. Mijn rol is die van kennisbroker: ik probeer wetenschappelijke kennis te vertalen naar oplossingen die bruikbaar zijn voor overheden, bedrijven of andere onderzoeksinstellingen. Een concreet voorbeeld is biodiversiteit. Om goed beleid te kunnen voeren, moet je weten welke soorten er zijn, waar ze voorkomen en welke bedreigd zijn. Via het World Register of Marine Species, een wereldwijd platform van het VLIZ, wordt die informatie verzameld en opgevolgd. Samen met partners in onder meer Peru, Colombia en Chili werken we tegelijk aan nationale platformen die met die globale databank verbonden zijn. Zo wordt kennis toegankelijker en krijgen nationale experts meer zichtbaarheid.”

Heeft je baan een internationale dimensie? Zo ja, hoe goed heeft de VUB je daarop voorbereid? 
“Ik zou zeggen dat mijn werk ongeveer fiftyfifty verdeeld is tussen Belgische en Vlaamse mariene onderzoekers en internationale partners. De VUB heeft me daar goed op voorbereid. Niet alles wat je nodig hebt voor internationaal werk staat in boeken. Je moet cultureel bewustzijn ontwikkelen, respectvol kunnen samenwerken en begrijpen dat mensen uit verschillende landen anders kunnen denken en werken. De internationale en multidisciplinaire omgeving van de VUB helpt je die soft skills ontwikkelen.”

Hoe interpreteer je de V van VUB? 
“Voor mij staat de V voor vrijdenken. Ik kom uit een universiteit in Peru waar dat vrijdenken erg belangrijk was. Toen ik aan de VUB hetzelfde basisprincipe terugvond, voelde dat vertrouwd. Ik dacht: dit is een plek waar ik thuishoor.”

“Vrijheid betekent voor mij ook dat je openstaat voor andere manieren van denken”

In hoeverre verandert AI de manier waarop je werkt? Wat is gemakkelijker geworden en wat is moeilijker geworden?
“Het gaat twee kanten op. AI helpt ons sneller te werken, nieuwe technologieën te gebruiken en te innoveren. Taken die vroeger veel tijd in beslag namen, kunnen gemakkelijker worden uitgevoerd. Maar we moeten ook opletten dat we ons kritisch denkvermogen niet verliezen. Zeker bij studenten die gewend raken om AI voor alles te gebruiken, bestaat het risico dat ze minder zelf gaan beoordelen wat juist of fout is. AI is er, dus de vraag is niet meer of het goed of slecht is. We moeten leren hoe we het gebruiken zonder onze creativiteit en ons kritisch denken uit handen te geven.”

Welk gouden advies heb je voor studenten die vandaag afstuderen?
“Mijn eigen carrièrepad is uiteindelijk helemaal anders gelopen dan ik dacht. Daarom zou ik zeggen: wees flexibel en zoek naar kansen waarvan je dacht dat ze niet bestonden. Soms kom je terecht in een job waarvan je vooraf niet eens wist dat die bestond. Blijf dus nieuwsgierig en innovatief. De wereld verandert snel en je kunt je niet meer alleen op één discipline of één vaardigheid richten. Je zult moeten samenwerken met andere disciplines en met mensen die anders denken. Flexibiliteit en een vakoverschrijdende blik zijn daarbij essentieel.”

En specifiek voor de studenten van jouw opleiding?
“Ik zou hen vooral aanraden om als wetenschapper ook een kennisbemiddelaar te worden, een eerlijke tussenpersoon tussen wetenschap en samenleving. Als je de academische wereld in wilt, moet je uiteraard je wetenschappelijke bevindingen kunnen volgen. Maar sta ook open voor het bedrijfsleven, de politiek of de economie. Vandaag hebben we meer dan ooit wetenschappers nodig die mens en natuur bij elkaar brengen.”