“Als genoeg ‘architecten van hoop’ elkaar vinden en hun eilanden verbinden, kan daar iets groters uit groeien, misschien zelfs een wereld van hoop”
Cathy Macharis
Professor Duurzaamheid
“Ik heb niet van jongs af aan gezegd: ‘Ik word onderzoeker in duurzame transities.’ Ik ben daar ingerold. Gaandeweg merkte ik dat vragen rond milieu, maatschappij, rechtvaardigheid en verandering mij steeds opnieuw aantrokken. Die nieuwsgierigheid is altijd mijn kompas gebleven.
Vandaag werk ik rond duurzame transities: hoe persoonlijke verandering en maatschappelijke verandering elkaar kunnen versterken. Ik ontwikkelde een leerproces dat mensen, organisaties en onderzoekers - zogenoemde ‘architecten van hoop’ - ondersteunt in complexe veranderingstrajecten: het factor 8-kompas. Samen onderzoeken we de context van een probleem, maar ook de overtuigingen en waarden die meespelen. De kernvraag is telkens: wat kunnen we loslaten, en wat kan er ontstaan of verdient ondersteuning?
De polycrisis waarin we vandaag leven - op vlak van klimaat, biodiversiteit en ongelijkheid - is in essentie een systemische crisis. Wat mij drijft, is niet het bestrijden van symptomen of het zoeken naar snelle oplossingen, maar het blootleggen en aanpakken van de onderliggende patronen en wortels van die problemen. Dat kan niemand alleen. Samenwerking vormt daarom de rode draad in alles wat ik doe.
Transdisciplinair werken is daarbij essentieel. Duurzaamheid vraagt dat onderzoekers samen leren met burgers, het middenveld, NGO’s, overheden, bedrijven en kunstenaars. Met het House of Sustainable Transitions (HOST) creëer ik omgevingen waarin die samenwerking mogelijk wordt. Via het SWIFFT seed funding-programma ondersteunen we ‘eilanden van hoop’: concrete praktijken waarin onderzoekers samen met maatschappelijke spelers tonen dat een duurzamere wereld mogelijk is. Tegelijk voeren we meta-onderzoek: wat werkt in zulke transitie-experimenten, en welke rol is er voor de onderzoeker?
“Caroline Pauwels is voor mij altijd een grote inspiratiebron geweest. Ze liet zien hoe academisch leiderschap tegelijk scherp, warm en cultureel kan zijn”
Ook onderwijs is voor mij een belangrijke hefboom. Universiteiten hebben een bijzondere maatschappelijke verantwoordelijkheid. Daarom werkte ik mee aan nieuwe duurzaamheidsvakken waarin studenten niet alleen leren denken, maar ook handelen, voelen en omgaan met complexiteit. Het gaat om durven twijfelen aan vertrouwde zienswijzen - precies omdat die ons hebben gebracht waar we vandaag staan. Het is hoopgevend om te zien hoeveel nood studenten daaraan hebben.
Een belangrijke wending in mijn parcours is de oprichting van de House of Sustainable Transitions: duurzaamheid verbinden met transdisciplinariteit, systeemdenken én transformatief leren. Samen met andere geëngageerde onderzoekers hebben we tal van nieuwe initiatieven kunnen opzetten.
Mijn droom is dat HOST een echte, fysieke plek krijgt. Elke beweging heeft ankerpunten nodig waar mensen kunnen landen, verbinden en experimenteren. Daarnaast droom ik van een hechte gemeenschap waar mensen kunnen floreren en samen bouwen aan een duurzamere wereld. Als genoeg ‘architecten van hoop’ elkaar vinden en hun eilanden verbinden, kan daar iets groters uit groeien - misschien zelfs een wereld van hoop. Daar blijf ik in geloven. Onderzoekers spelen daarin een sleutelrol, als we hen tenminste uit hun silo’s durven halen.
Caroline Pauwels is voor mij altijd een grote inspiratiebron geweest. Ze dacht diep na, was authentiek geëngageerd, had humor en kon zich verbinden met zeer uiteenlopende mensen. Ze liet zien hoe academisch leiderschap tegelijk scherp, warm en cultureel kan zijn. Dat haar zoon vandaag bij mij doctoreert, voelt als een bijzonder en ontroerend toeval.”
BIO
Cathy Macharis (°1971) is gewoon hoogleraar aan de Vrije Universiteit Brussel, verbonden aan de Faculteit Economische en Sociale Wetenschappen. Ze doceert verschillende vakken rond duurzaamheid, transitie en besluitvorming. Vanuit haar passie voor de transitie naar een duurzamere wereld richtte zij het House of Sustainable Transitions (HOST) op: een transdisciplinair platform dat onderzoekers, studenten, bedrijven, beleidsmakers en burgers samenbrengt rond de grote duurzaamheidsuitdagingen van onze tijd. Daarnaast is zij co-directeur van Mobilise, de onderzoeksgroep rond stedelijke mobiliteit en duurzame logistiek.
Cathy Macharis publiceerde meer dan 100 artikels in internationale wetenschappelijke tijdschriften en is auteur en coauteur van 12 boeken. Haar meest recente boek, Land van Hoop, pleit voor een systemische en hoopvolle benadering van de duurzaamheidscrisis. Ze ontwikkelde onder meer de Multi-Actor Multi-Criteria Analysis (MAMCA), een methodologie die verschillende stakeholders een stem geeft in complexe duurzaamheidsbeslissingen. De voorbije jaren verdiept zij zich ook in klimaatopstellingen: een belichaamde en ervaringsgerichte methode om complexe transitieprocessen beter te begrijpen en te begeleiden.
In een snel veranderende wereld is onafhankelijke, wetenschappelijk onderbouwde duiding onmisbaar. Cathy staat journalisten en redacties te woord met heldere analyse en context bij actuele thema’s, binnen haar expertise.
Zij is wetenschap. Jij maakt het mogelijk.
Deze campagne is meer dan een eerbetoon. Het is een uitnodiging om stil te staan bij de rol van vrouwelijke wetenschappers en bij de obstakels die zij nog steeds moeten overwinnen om hun talent volledig te kunnen inzetten. Maar zichtbaarheid alleen is niet genoeg. Vrouwen zijn in onderzoek nog steeds ondervertegenwoordigd, krijgen minder kansen en ervaren vaker drempels in hun academische carrière.
Met jouw gift help je vrouwelijke onderzoekers om hun werk verder te zetten, nieuwe inzichten te ontwikkelen en oplossingen te vinden voor de uitdagingen van morgen.
