Op 24 november vindt de eerste Caroline Pauwels Lecture plaats, een reeks lezingen van de VUB in samenwerking met Flagey rond hete maatschappelijke hangijzers met hoge impactsfactor. Een van dé vragen tijdens deze eerste lezing luidt: hoeveel democratische controle hebben we nog over big tech? Koert Debeuf, professor Midden-Oosten-studies en Wereldpolitiek aan de VUB, is curator.
24 november 2026 | Who Rules The World? On Big Tech and Democracy | Boek nu je tickets
Wat wil je met de Caroline Pauwels Lectures op gang brengen?
“Onze vorige rector Caroline Pauwels stelde zich de vraag hoe we grote maatschappelijke vraagstukken op de agenda kunnen zetten en daarover het publiek kritisch laten nadenken. Het doel van deze lezingen is dat mensen iets bijleren en met nieuwe vragen naar buiten gaan. Het is niet de bedoeling om een debat te hebben op zich, maar wel een gesprek dat diepgang creëert.”
Deze eerste editie heeft big tech en democratie als thema. Waarom heb je voor dat onderwerp gekozen?
“Omdat het een van de grootste vraagstukken is van vandaag. Onze democratie is gebouwd op een maatschappijmodel waarbij er controle is op informatie en waarbij we onze politici kiezen, zodat die uiteindelijk de macht krijgen. Maar je voelt vandaag dat die macht en die democratische controle niet meer is afgestemd op de nieuwe machtsstructuur die big tech creëert.”
Koert Debeuf
"België alleen kan dit niet oplossen"
Big techbedrijven zijn natuurlijk ongelooflijke opportunisten. Ze hebben zich achter het karretje van Trump gespannen. Of heeft Trump zijn karretje aan dat van hen gehangen?
“Het probleem is groter. Big tech heeft namelijk zelf ook een ideologische lijn. Dat is het makkelijkst te zien op X, waarbij je twee feeds hebt. Je hebt er enerzijds ‘Following’, met accounts die je zelf kiest, en anderzijds ‘For You’, waar het algoritme je een stroom aan rechtse en radicaal-rechtse bagger voorschotelt. Als je daar niet goed oplet, word je overspoeld met berichtgeving die is aangestuurd door de ideologie van de eigenaars van die big tech bedrijven. Het is daardoor niet toevallig dat je in heel veel landen een beweging krijgt naar extreemrechts. We hebben daar persoonlijk nauwelijks tot geen controle op, maar ook onze politiek heeft dat niet. De belangrijkste vraag die op 24 november aan bod zal komen, is: wat kunnen we daaraan doen?”
En wat denk jij dat we daaraan kunnen doen?
“Het is een debat dat nog veel te weinig gevoerd wordt. In de eerste plaats moet de analyse worden gemaakt dat we een groot stuk van onze democratische controle op macht, informatie en samenleving aan het kwijt geraken zijn. België alleen kan dit niet oplossen. Afspraken maken en regels stellen zal minstens op Europees vlak moeten gebeuren, zij het niet op een nog hoger niveau. Omdat er nu nauwelijks regels zijn, heb je het gevoel dat je in een soort Wild West aangekomen bent. Waarbij zowel onze verkiezingen worden gemanipuleerd door externe groepen en staten, als door big tech zelf. Die beslist over bijna al ons denken, want onze informatie creëert de kaders waarin we denken. Dat is toch zeer zorgwekkend.”
“Big tech beslist over bijna al ons denken”
Zou het ook niet kunnen dat de politiek daar weinig op reageert omdat ze denken dat ze er zelf garen bij kan spinnen? In Brazilië won Lula op het nippertje de verkiezingendankzij een uitgekiende social mediacampagne.
“Mogelijk, maar ik denk dat men sociale media nog te veel ziet als enkel een middel om eigen ideeën te verspreiden en aanhang te creëren. Maar dat zijn eigenlijk kleine eilandjes in een veel groter verhaal waar we in zitten. We beseffen te weinig hoe we uiteindelijk allemaal in een vorm van tunneldenken worden gedreven. Wat onze openheid op de samenleving verkleint. Het klopt dat we bij verkiezingen onze politici al dan niet kunnen wegstemmen. Maar hoe de informatie tot ons komt, hoe uiteindelijk big tech, meer en meer zaken in de wereld aan het regeren is, daar kunnen we niks aan doen.”
“Ik geef een voorbeeld: Musk beslist of en in hoeverre Starlink Oekraïne kan helpen in de oorlog. Een groot deel van de economie, maar ook de defensiecapaciteit in Oekraïne, worden medebepaald door toegang tot Starlink. Dat is een gigantische macht die Musk in handen heeft en waar niemand controle over heeft. Er is een discrepantie ontstaan tussen de mensen die wij verkiezen en de macht die zij maar hebben. Want die is verschoven naar een aantal grote bedrijven.”
Bij het begin van het internet waren de mensen erachter behoorlijk naïef. Die wilden mensen met elkaar verbinden. En nog niet zo heel lang geleden waren de meeste techbedrijven in Silicon Valley democratisch gezind. Wat is er gebeurd?
“Hebzucht heeft het overgenomen. De techbedrijven beseften dat ze waanzinnig rijk konden worden. Daardoor is er een competitie gekomen tussen de eigenaars van die grote bedrijven. Wie wordt de rijkste? Voor mij mag iedereen zo rijk zijn als men wil. Maar de manier waarop gaat een morele grens over. Ik weet uit eerste hand dat YouTube probeert om kijkers in samenzweringstheorieën te lokken. Want wie daarin gelokt wordt, blijft het langst op YouTube hangen en ziet dus het meest reclame. Het is die hebzucht die de samenleving kapotmaakt. Dat kan Zuckerberg en consorten blijkbaar niet schelen. Omdat de race naar de rijkste mens ter wereld voor hen belangrijker is.”
“Dit is het moment om na te denken over welk democratisch platform we nodig hebben om onze democratie en maatschappij te beschermen”
Wie de digitale infrastructuur beheerst, wint de verkiezingen.
“Ja, dat klopt voor een groot deel. Tegelijkertijd hebben verschillende verkiezingen bewezen dat het niet noodzakelijk zo is. Ook al heb je big tech niet aan jouw kant, je kan uiteindelijk toch winnen. De vraag is in welke richting het evolueert. In mijn ogen is die richting momenteel niet zo positief. Daarom is dit het moment om na te denken over welk democratisch platform we nodig hebben om onze democratie en maatschappij te beschermen.Want het is uiteindelijk het duwen in het tunneldenken dat ervoor zorgt dat de dialoog verkleint. Dat is zeer gevaarlijk voor de democratie. En dan gaat het niet alleen over parlement en regering, maar ook over hoe mensen met verschillende opinies met elkaar omgaan.”
In het Midden-Oosten is Israël een dominante speler op militair vlak, maar ook op technologisch vlak. Beïnvloeden zij daar ook verkiezingen?
“Dat denk ik eerlijk gezegd niet. Anders is het wat bijvoorbeeld China doet op sociale media. Dat land probeert vooral de wereld te overtuigen van de Chinese intenties, het is meer een propagandamachine. Wat Rusland probeert te doen, is mensen verdelen zodat samenlevingen zwakker worden. Ze willen polariseren. De Verenigde Staten voert een politiek om zich daartegen te beschermen, maar tegelijkertijd wordt de politiek van de VS zelf beïnvloed en bepaald door big tech uit eigen land. Big tech heeft een eigen agenda, die niet noodzakelijk enkel iets te maken heeft met de VS.”
“Als we niets doen, dan zal het erger worden”
We hebben met de Brexit in Europa al een portie externe beïnvloeding gehad. Moet het ergste nog komen?
“Niet noodzakelijk. Ik ben een optimist: ‘Optimism is a moral duty’. Als we niets doen, dan zal het erger worden. Maar we kunnen wel iets doen. Een van de zaken die Europa kan doen is de monopolievorming op informatie en op bepaalde vormen van industrie tegengaan. De bedrijven zijn te groot geworden waardoor de eigenaars ervan te veel macht krijgen. Monopolies moeten in stukjes geknipt worden. De monopoliewetgeving bestaat, maar om die te laten toepassen, moet er een democratische legitimiteit zijn. De vraag moet vanuit de samenleving komen. Maar opnieuw moeten we het eerst eens worden over de vaststelling wat er fout aan het lopen is.”
Maar is dat dan het dringendste? Ondertussen beseft toch iedereen wat er aan de hand is?
“Ik hoor daar toch heel weinig over. Laten we de laatste twaalf maanden nemen. Wie, en ik spreek niet enkel over politici, heeft dit probleem al op de agenda willen zetten? Er worden boeken geschreven en interviews gegeven. Maar in de politieke debatten komt het nauwelijks aan bod. Niet op Belgisch niveau, ook niet op Europees niveau. Er gaat heel veel aandacht naar begrotingen, naar oorlog in Oekraïne, naar verkiezingen en naar migratie. Maar over het probleem van de democratische controle op big tech wordt er nauwelijks gesproken.”
24 november 2026 | Caroline Pauwels Lecture | Flagey
Who Rules the World? On Big Tech and Democracy
Curator Koert Debeuf brengt op 24 november internationale denkers en opiniemakers samen. David Van Reybrouck is schrijver en pleitbezorger van democratische vernieuwing. Diana Mangalagiu (University of Oxford) doet onderzoek naar de maatschappelijke en ecologische impact van technologische verandering. Paul Verhagen is auteur van The Techtonic Shift en expert op het vlak van de geopolitieke macht van Big Tech. Het gesprek wordt gemodereerd door Kasper Goethals (De Standaard).
