Wie regeert de wereld? Met die vraag – meteen eentje om u tegen te zeggen – wordt op dinsdag 24 november in Flagey de eerste Caroline Pauwels Lecture aangesneden: Who Rules The World? On Big Tech and Democracy. Drie denkers zetten er hun tanden in, elk vanuit een eigen invalshoek: geopolitiek expert Paul Verhagen, beleidsexpert Diana Mangalagiu en historicus David Van Reybrouck. Een korte kennismaking.
De Sovjet-Unie viel in 1991, toevallig ook het geboortejaar van Paul Verhagen. Grenzen en vijanden verdwenen, het internet kwam op en technologie verbond culturen en economieën. Verhagens generatie groeide op in een digitaal supercontinent. In zijn boek The Techtonic Shift noemt hij het Digital Pangea, naar het oercontinent van voor de continenten uit elkaar dreven.
Vandaag drijft dat digitale supercontinent weer uit elkaar. Grenzen en vijanden zijn terug, en de technologie die de wereld verbond, splitst die nu op in drie rivaliserende blokken: de Verenigde Staten, China en Europa. Tijd voor Europa om zich los te maken van het Amerikaanse model, zegt Verhagen in De Morgen. “Amerikaanse technologie wordt nauwelijks gereguleerd, waardoor techbedrijven de vrije hand hebben. (…) Hun macht is gigantisch, zonder dat daar enige democratische verantwoording tegenover staat. (…) Hun algoritmes zijn vergif voor de democratie. Van sigaretten kan je tenminste nog zeggen dat ze je stemgedrag niet sturen.”
“Net als bij het internet denkt China heel rationeel na over de inzet van AI”
Paul Verhagen
Paul Verhagen
Verhagen is Nederlander en Amerikaan, met Chinese grootouders aan moederskant. Een wandelend geopolitiek conflict, zeg maar. Misschien net daardoor heeft hij een verrassende kijk op wat Europa te doen staat: leren van China. “Het Westen dacht niet na over gevaren van nieuwe technologie, China wel. Het zag met het internet een technologie opkomen die ontwrichtend voor de maatschappij zou zijn.” Met AI gebeurt hetzelfde, vindt hij. Internetcensuur, massasurveillance en bedrijfsspionage wijst hij af, maar hij pleit wel voor het gebruik van Chinese AI-modellen. Die kun je vrij downloaden en zelf laten draaien en aanpassen. Food for thought, daar in Flagey.
“Er is een kloof tussen wie beslist en wie met de gevolgen leeft”
Prof. dr. Diana Mangalagiu
Ook prof. dr. Diana Mangalagiu is een wereldburger: Roemeens-Frans, zeven talen, gewoond, gewerkt en gereisd in bijna honderd landen. “Ik groeide op in een klein stadje in het communistische Roemenië”, vertelt ze op de website van de Spaanse IE University. “Toen ik twintig was, viel het regime. Ik verhuisde naar Frankrijk voor mijn ingenieursopleiding en later mijn doctoraat in artificiële intelligentie.”
Daarna volgden nog studies in onder meer sociologie, management en politieke wetenschappen. Vandaag doceert ze en adviseert ze regeringen, de OESO, de Wereldbank en VN-agentschappen over hoe technologische verandering samenlevingen en instellingen hertekent.
Naar Flagey brengt Mangalagiu vooral aandacht mee voor wie de rekening betaalt van nieuwe tech en ondoordacht beleid. “Wie er het meest door getroffen wordt, zit vaak zelfs niet in de buurt van de zalen waar de beslissingen vallen. Die kloof tussen wie beslist en wie met de gevolgen leeft, is een van de redenen waarom ik in dit vakgebied werk.”
Diana Mangalagiu
“Praktisch opgeleide mensen herkennen zich niet in het parlement”
David Van Reybrouck
David Van Reybrouck
Met diezelfde kloof is ook historicus en Denker der Nederlanden David Van Reybrouck bezig. Hij vergelijkt een democratie met een vereniging van mede-eigenaren: je mag het oneens zijn over de oplossingen, maar je moet het probleem wel delen. Daar wringt volgens hem de schoen. Door digitalisering en filterbubbels delen we steeds minder dezelfde werkelijkheid, en de publieke ruimte krimpt.
Zijn oplossing schoof hij naar voor in Tegen verkiezingen, dat in meer dan twintig talen vertaald werd: panels met gelote burgers. In alle westerse democratieën zit het parlement vol met hoogopgeleide mensen zit, zegt hij tegen Univers, het journalistieke platform van Tilburg University.
“Dan moeten we het niet raar vinden dat praktisch opgeleide mensen zich niet in dat parlement herkennen. Eigenlijk hebben we een tweede vorm van representatie nodig. Ik pleit daarom voor meer burgerraden. Breng daarin steekproefsgewijs burgers samen die met elkaar over de toekomst praten. Geef ze de kans om van elkaar en van experts te leren en met creatieve, praktische oplossingen te komen.”
Dat het kan, bewijst Ostbelgien. Dat pioniert sinds 2019 met een permanent burgerberaad, mee geĂŻnspireerd door Van Reybrouck. De raad pleitte al voor betere lonen in de ouderenzorg en een vlottere toegang tot woningen voor jonge gezinnen. Politici keurden de voorstellen goed. En AI? Die kan volgens hem helpen om burgerberaden goedkoper en sneller te maken, want het verwerken van de inbreng van deelnemers kost nu veel tijd en geld.
Is AI dan gif of medicijn voor de democratie? Verhagen, Mangalagiu en Van Reybrouck zullen het niet per se over alles eens zijn. Op 24 november hoor je het zelf.
24 November 2026 | Caroline Pauwels Lecture | Flagey, Brussels
Who rules the world? On Big Tech and Democracy
Curator Koert Debeuf brings together international thinkers and commentators on 24 November. David Van Reybrouck is a writer and advocate of democratic renewal. Diana Mangalagiu (University of Oxford) researches the societal and environmental impact of technological change. Paul Verhagen is the author of The Techtonic Shift and an expert on the geopolitical power of Big Tech. The discussion will be moderated by Kasper Goethals (De Standaard).