VUB-alumna Lien Van Malderen, adviseur bijc Zorgnet-Icuro

Gerontoloog Lien Van Malderen werkt als adviseur strategisch beleid bij Zorgnet-Icuro mee aan de ouderenzorg van de toekomst. “We mogen ons niet laten verlammen door de uitdagingen die er zijn. Laten we die zien als kansen om het beter te doen.”

De zorg heeft nood aan kritische denkers. Begin bij geneeskunde aan de VUB.

Wat houdt je job bij Zorgnet-Icuro precies in?
“Zorgnet-Icuro is de koepelorganisatie van alle ziekenhuizen, voorzieningen in de geestelijke gezondheidszorg en social-profit woonzorgcentra in Vlaanderen. Als adviseur strategisch beleid woonzorg focus ik op de woonzorgcentra. Met onze organisatie ondersteunen we zo’n 330 woonzorgcentra en vertolken we hun stem in overlegrondes met de overheid. Op die manier draag ik mee bij aan het beleid rond de ouderenzorg van de toekomst, wat ik bijzonder boeiend vind.”

Wat trok je aanvankelijk aan in de ouderenzorg?
“Ouderen. (lacht) Voor veel jonge mensen klinkt dat misschien vreemd, maar voor mij was dat al vroeg duidelijk. Als kind al bracht ik - via mijn grootouders – veel tijd door tussen hun leeftijdsgenoten en op schoolactiviteiten koos ik voor de ouderenzorg. Als jongvolwassene heb ik eerst pedagogische wetenschappen gestudeerd – ik wilde me inzetten voor kwetsbare volwassenen - maar ook tijdens die opleiding wist ik al snel dat ik me wilde focussen op ouderen. Een kwart van onze bevolking behoort tot die doelgroep, en uiteindelijk gaan we er ook allemaal zelf toe behoren. Toch wordt ze vaak vergeten.”

Hoe ben je op de VUB terechtgekomen?
“De VUB is de enige plek in België waar je een master Management, Beleid en Zorg in Gerontologie kunt volgen. Daarnaast had ik ook buiten die opleiding al een warm gevoel bij de VUB. Mijn partner volgde er zijn eerste opleiding, waardoor ik de sfeer al had kunnen opsnuiven. Na mijn master ben ik zelfs nog zeven jaar als onderzoeker aan de VUB gebleven. Ik deed onderzoek naar hoe je de kwaliteit van leven en de betrokkenheid van bewoners in woonzorgcentra kunt versterken. Wat ik in die periode erg waardeerde aan de VUB is het nauwe contact tussen studenten en docenten. De sfeer is laagdrempelig.”

Zijn er docenten die een bijzondere indruk op je hebben nagelaten?
“Zeker. Het allereerste college gerontologie dat ik volgde, was een les van professor Tony Mets. Hij sprak met zo’n passie en bezieling over ouderenzorg dat ik vanaf dat eerste uur wist: dit is waar ik hoor. Hier wil ik mij verder voor engageren.”

Heb je het gevoel dat het studentenleven vandaag anders is dan in jouw tijd?
“Deze master is een opleiding voor werkstudenten. Studenten die werk en studie combineren, doen dat vanuit een groot engagement, en dat schepte een heel sterke band tussen de studenten. Sinds covid is er meer afstands- en hybride onderwijs. Voor studenten biedt dat veel flexibiliteit. Praktisch is er zeker een meerwaarde, maar ik hoop wel dat de fysieke afstand niet leidt tot emotionele afstand. Wij moesten ons van overal in Vlaanderen elke avond én op zaterdag naar Brussel verplaatsen, mede hierdoor beleefden we de opleiding echt samen.”

“We gaan anders naar zorg moeten kijken om de groeiende vraag aan te kunnen”

Wat neem je in je huidige job nog mee van je studies?
“Het belang van een kritische stem. Eigen aan elke universiteit, en al zeker aan de VUB, is dat er op werd gehamerd om dingen in vraag te stellen én ook effectief in beweging te brengen. Dat heb ik altijd gekoesterd en omarm ik ook in mijn huidige functie. Ik probeer om mij niet te laten beïnvloeden door impulsen, maar onafhankelijk en vanuit verschillende perspectieven naar een situatie te kijken.”

Voor welke uitdagingen staat de ouderenzorg vandaag?
“De uitdagingen - of opportuniteiten - zijn enorm. De zorgvraag zal de komende jaren exponentieel groeien. Het aantal 80-plussers zal verdrievoudigen en het aantal mensen met dementie verdubbelen, terwijl de arbeidsmarkt eerder stabiel blijft of zelfs krimpt. We gaan dus op een andere manier naar zorg moeten kijken om de vraag te ondervangen. Daarnaast is ageism nog overal aanwezig: het discrimineren of benadelen van ouderen. Dat moeten we actief tegengaan. Met een wij-zij verhaal komen we er niet. De rechten van de verouderende bevolking moeten een centrale plaats krijgen. Tot slot stel ik vast dat de ouderenzorg vaak eenzijdig negatief in de media komt. Extreme maar niet representatieve casussen halen de pers terwijl de sector ongelofelijk rijk is aan expertise, engagement, professionaliteit en warmte. Het beeld moet genuanceerder, zodat mensen die dagelijks in de zorg staan gemotiveerd blijven.”

Op welke professionele realisatie ben je trots?
“Meewerken aan beleidsontwikkeling laat toe om stenen mee te kunnen verleggen. Recent waren we bijvoorbeeld betrokken bij een sensibiliseringscampagne rond geestelijke gezondheid bij ouderen. Wat ik daar zo fijn aan vind, is dat je voelt dat door samen te werken er echt dingen in beweging komen. Maar evengoed haal ik veel voldoening uit kleinere, dagdagelijkse verwezenlijkingen. Via vormingen ondersteunen we woonzorgcentra en denken we samen na over concrete vraagstukken waar zij mee zitten, vaak zijn dat personeelstekorten. Binnen de bestaande regelgeving zoeken we samen hoe we toch zoveel mogelijk kwaliteit kunnen bieden. Daar voel ik een enorme waardering voor.”

Hoe zie de toekomst van je eigen carrière?
“Ik wil actief blijven in het versterken van de rechten van ouderen of mensen in kwetsbare situaties en in het bijdragen aan een toekomstgericht zorgsysteem. Er staat veel te veranderen en daar wil ik strategisch mee over nadenken, zowel nationaal als internationaal. Ik wil ook activistisch blijven. Ik ben niet iemand om aan de zijlijn te staan, ik probeer de verandering mee te realiseren.”

Welk advies wil je meegeven aan studenten die vandaag afstuderen?
“Ik wil hen oproepen om zich niet te laten verlammen door de uitdagingen in de zorg, maar die uitdagingen te zien als een kans om er iets aan te doen. Ik hoop dat de afgestudeerden de goesting blijven vinden om zelf een positieve impact te hebben.”

“Wat je doet in de zorg is van onschatbare waarde”

Hoe blijf je zelf veerkrachtig in een sector met zoveel druk?
“Tegenslagen probeer ik te erkennen en een plaats te geven, maar daarna probeer ik vanop afstand te kijken welke stappen ik wél kan zetten. In de zorg is verlamd raken geen optie: de impact is te groot. Helaas stopt 40% van de mensen in de zorg binnen de twee jaar. Dat is dramatisch. Een van de belangrijkste redenen is dat ze de waarom niet meer voelen. We proberen daarom via beleidsvoorstellen zorgverleners weer dichter bij de waarom te brengen, door de administratieve last te verminderen bijvoorbeeld. We moeten ervoor zorgen dat mensen in de zorg voelen dat wat ze doen van onschatbare waarde en betekenis is. En ouderen moeten voelen dat zij er altijd toe zullen doen.”