De tweede rectorale beleidstermijn van Jan Danckaert loopt tot 2031, maar de ploeg kijkt verder dan die vier jaar. Met het Algemeen Strategisch Plan (ASP6) sleutelt het rectoraat, samen met beleidsmakers op alle overlegniveaus, aan een langetermijnvisie voor de periode 2027-2034. Dat ASP6 wordt het kompas voor een reis die woelig belooft te worden. We praten erover met rector Jan Danckaert en algemeen beheerder Nic Van Craen.
Voor de foto bij dit artikel trekken de rector en de algemeen beheerder naar het dak van het ellipsvormige Braem-gebouw. Architect Renaat Braem noemde de ellips de meest primaire vorm in de natuur en de wetenschap, en dus een gepast symbool voor de universiteit als plaats waar men naar de ‘ultieme waarheid’ zoekt. Maar vandaag doet het iconische gebouw ons meer aan een groot schip denken, dat aan een reis over een woelige zee is begonnen. Met als golven van dienst: geopolitieke spanningen, ecologische uitdagingen, artificiële intelligentie, maatschappelijke polarisatie en besparingen. De rector kan de vergelijking wel smaken.
Jan Danckaert: “Ik kan zo nog een paar golven opnoemen. Hoe de wetenschap vandaag onder vuur ligt bijvoorbeeld. Dat was dan ook een van de vier beleidsprincipes die ik in mijn rectorcampagne naar voor heb geschoven: de wetenschap omarmen als fundament voor de vooruitgang. Al die uitdagingen samen dreigen een perfecte storm te gaan vormen. Alleen die analogie met dat grote schip klopt niet helemaal.”
Jan Danckaert
Hoe zie je de universiteit dan wel?
Jan Danckaert: “Eerder als een vloot met grotere en kleinere boten. De uitdaging is om bij elkaar te blijven en samen in de dezelfde richting te varen, liefst zonder botsingen. Net daarvoor dient het ASP6. Dat Algemeen Strategisch Plan is gebaseerd op een grondige omgevingsanalyse en zal dienen als kompas om koers te houden en waar nodig bij te sturen.”
Een perfecte storm, dat klinkt onheilspellend. Terwijl jij er graag op wijst dat de VUB eigenlijk een succesverhaal aan het schrijven is.
Jan Danckaert: “Dat is ook zo. Dit is een onwaarschijnlijk groeiverhaal. Kijk maar naar aan het aantal unieke studenten. Dat zijn er vandaag 25.000, en 23.000 als je alleen de bachelor- en masterstudenten telt. Ook op het vlak van wetenschappelijke output boksen we boven ons gewicht. Dat moeten we voor ogen houden: we zijn een succesvolle groeiuniversiteit. Die groei en die ontwikkeling willen we aanhouden.”
"Het LIC is een schoolvoorbeeld van architecturale flexibiliteit"
De infrastructuur kan het groeipad nog maar nauwelijks volgen.
Jan Danckaert: “We hebben geen plannen voor nieuwe aula’s, dat zou botsen met de financiële context. Trouwens: als we er nu aan zouden beginnen, zijn die aula’s over vijf jaar klaar. Hoe zal ons onderwijs er tegen dan uitzien? Met of zonder gevulde aula’s? We gaan niet groter, maar slimmer moeten denken. Wendbaarder. Ook op het vlak van infrastructuur.”
Wat betekent dat concreet?
Nic Van Craen: “Veel van onze gebouwen dateren van de jaren zeventig en tachtig, een tweede generatie van de jaren negentig. Dat is een continue zorg. Ze moeten niet alleen duurzaam gemaakt worden, maar ook aangepast aan de nieuwe warme zomers. De overheidsfinanciering blijft achter. We renoveren en vernieuwen dus voor een groot deel met eigen middelen. Veel nieuwe vierkante meters komen er niet bij. We gaan eerder inbreiden en flexibel inspelen op de omstandigheden. Het nieuwe LIC is een schoolvoorbeeld van architecturale flexibiliteit: het zal zich gemakkelijk aan nieuwe behoeftes laten aanpassen.”
Aula Q en de Willy Van Der Meeren-koten zijn daar ook schoolvoorbeelden van… uit de jaren zeventig.
Nic Van Craen: “Ik bewonder de visie van die architecten. Aula Q bestaat uit vier kleine aula’s die je dankzij een draaibaar wandensysteem in één superaula kunt veranderen. Visionair en uniek in Europa, net als de modulaire Willy Van Der Meeren-koten. Die heeft de vakgroep Architectuur onder andere in laboratoria, demoruimte en leslokalen omgeturnd. Een duurzame ingreep. Nieuwbouw was goedkoper geweest, maar nu hebben we veel beton en nuttige bouwelementen van de sloop gered en hergebruikt. Om maar te zwijgen van de erfgoedwaarde.”
“Een groene campus bevordert ontmoeting en zorgt voor natuurlijke koeling”
Airco komt er alleen als de academische context dat vereist, zoals in laboratoria.
Nic Van Craen: “Dat is inderdaad de visie van de laatste decennia. In het LIC zit bijvoorbeeld geen airco, maar luchtkoeling. Die speelt in op de temperatuurcyclussen buiten. Met de recente hittegolven merken we nu wel dat dit systeem tegen zijn grenzen aanloopt. Op een paar plekken gebruiken we geothermie om te verwarmen en af te koelen. In het Braem-gebouw was airco om erfgoedredenen sowieso uitgesloten. Vandaar de ‘natuurlijke’ koeling.” (wijst op het openstaande raam)
Gelukkig koelen de bomen de boel wat af.
Jan Danckaert: “We houden onze campussen in Elsene, Jette en Zellik zo groen mogelijk. Dat onderscheidt ons van veel andere universiteiten. Dat groen scheelt snel een handvol graden en verbetert de leefbaarheid tijdens hittegolven. Het helpt ook om water te absorberen, weg van de riolering. Minstens even belangrijk: het parkgevoel zorgt voor unieke campuservaringen, zeker nu de digitalisering ons leven nog meer overheerst. Hier kunnen studenten elkaar fysiek ontmoeten, in debat gaan en van elkaar leren. Ook dat is leerwinst, alleen niet in cijfers te vatten. Ik geloof daar heel sterk in. Leren is meer dan studeren.”
Wat is een heel belangrijke ontwikkeling op het vlak van infrastructuur?
Nic Van Craen: “Voor het onderzoek: het Green Energy Park in Zellik, als innovatiehub waar onderzoekers, bedrijven en overheden samenwerken rond energie, klimaat en mobiliteit, gezondheid en platformtechnologieën zoals AI en robotica. We willen er echt de brug slaan tussen fundamenteel onderzoek en economische valorisatie. Deze site wordt heel belangrijk voor de strategische ontwikkeling van de universiteit.”
Jan Danckaert: “Vergeet ook onze Health Campus niet. Daar werken VUB en UZ Brussel samen met Erasmushogeschool Brussel en start een nieuwe opleiding Tandheelkunde. Ook die locatie bouwen we verder uit tot een plek waar studenten en medewerkers een echte campusbeleving kunnen ervaren.”
“Ik geloof in een gepersonaliseerde AI-tutor, die de student helpt om stapsgewijs kennis op te bouwen”
Lopen onze aula’s over vijf jaar nog wel vol, vroeg de rector zich daarnet af. Wat wordt de impact van AI op ons onderwijs?
Jan Danckaert: “Kennis is overal en op elk moment voorhanden. Dat betekent niet dat artificiële intelligentie het leerproces zomaar kan vervangen. Maar AI kan wel een nuttige rol spelen bij stapsgewijze kennisopbouw. Ik geloof in gepersonaliseerde AI-tutors die studenten individueel ondersteunen, rekening houdend met hun niveau en eventuele achterstand in bepaalde vakken. Zo’n digitale studiecoach kan vragen over de leerstof beantwoorden, extra uitleg geven bij moeilijke concepten, oefeningen begeleiden, feedback geven op opdrachten, helpen bij studieplanning,… Onder andere in de rechten loopt er al een pilootproject met zo’n AI-tutor.”
Welke rol speelt de docent nog in dit verhaal?
Jan Danckaert: “De menselijke factor blijft even belangrijk als ervoor. AI-gestuurde studiebegeleiding biedt gewoon een extra laag naast de andere onderwijsvormen. Het moet natuurlijk op een verantwoorde manier ingezet worden, met aandacht voor kritisch denken en academische integriteit.”
Wat als AI toch ‘misbruikt’ wordt, om bochten af te snijden of zelfs te frauderen?
Jan Danckaert: “Onze evaluatievormen van examens en eindwerken zullen AI-proof moeten worden. Ook daar lopen verschillende proefprojecten rond.”
“AI kan medewerkers bevrijden van repetitief bandwerk”
Het moeilijke aan AI lijkt vooral dat je niet goed weet waarop je je moet voorbereiden?
Jan Danckaert: “Toen die large language modellen eind 2022 gelanceerd werden, had niemand zien aankomen dat ze zo performant zouden zijn. Ook de AI-experts niet. En ik zie nog geen afname van de versnelling. Dankzij nieuwe chips gaan die modellen nog beter werken. We zitten inderdaad met een bewegend doelwit. Net daarom is wendbaarheid zo belangrijk.”
Kunnen we dit aan?
Jan Danckaert: “Wie is er beter geplaatst om daarmee om te gaan? We kunnen als kennisinstelling toch niet anders dan de beste stand van wetenschap en technologie omarmen, die als eerste implementeren en nagaan wat werkt, wat niet werkt en hoe het beter kan.”
Wat zal artificiële intelligentie betekenen voor de ATP’ers?
Nic Van Craen: “AI kan medewerkers bevrijden van repetitief bandwerk. Zo komt er tijd vrij voor inhoudelijk werk en persoonlijke interactie. Laat je AI-tool meelopen tijdens een vergadering, en meteen erna krijg je een verslag met actiepunten en een besluit. Dat is een gigantische tijdswinst.”
Nog een voorbeeld?
Nic Van Craen: “AI kan ondersteuning bieden bij procedures die studenten bij de beroepscommissie aanspannen. Dat zijn er een 400-tal per jaar, en ze moeten op heel korte tijd geregeld worden. We hebben ook meer dan 4.000 fiches met opleidingsonderdelen gescand op hoe AI-proof de examenvormen zijn. Manueel zou dat een enorme klus geweest zijn. De eindbeslissing blijft wel altijd mensenwerk, maar AI kan de voorbereiding en de verwerking achteraf sterk versnellen.”
Nic Van Craen
“Sneller besparen zou op menselijk vlak niet wenselijk zijn”
We hebben het nog niet gehad over de grootste golf van allemaal: de tsunami aan besparingen.
Nic Van Craen: “Daar spelen verschillende factoren. Een eerste is de snelle groei van de VUB, zowel in studentenaantallen als in onderzoeksactiviteiten. En dat in groepen met verschillende schaalgroottes, processen en noden – de vloot met grote en kleine boten waar de rector het daarnet over had. Om dat allemaal haalbaar te maken, is er geïnvesteerd in extra administratief en technisch personeel. Daardoor hebben we nu in verhouding meer ATP-personeel dan andere universiteiten.”
Wat nu?
Nic Van Craen: “Het moet met minder kunnen. We pakken die besparingen objectief, datagedreven en transparant aan, onder andere met natuurlijke afvloeiingen, een aanwervingsstop, interne mobiliteit en de stopzetting van een aantal dienstverleningen. Die oefening loopt trouwens door, want de hogere inflatie zorgt voor sneller stijgende personeelskosten dan initieel ingeschat.”
De besparingen van overheidswege kwamen recent bovenop dat lopende besparingsplan.
Nic Van Craen: “Dat was een domper. De Vlaamse en de federale regering zitten zelf in besparingsmodus en schrapten ook middelen. Dat heeft geleid tot een globaal besparingsplan. We willen op vijf jaar tijd 24 miljoen euro besparen, waarvan 14 miljoen bij het personeel. De finale cijfers van de Vlaamse regering zijn er nog niet. Het is afwachten of onze scenario’s overeind blijven.”
Vijf jaar in een besparingscontext werken is lang.
Nic Van Craen: “Sneller zou wenselijk zijn, om reorganisatiemoeheid te vermijden, maar ook minder menselijk.”
Kommer en kwel…
Nic Van Craen: “Niet alleen hoor. Net daarom is het ASP6 zo belangrijk. Dat strategisch plan biedt ons visie en bevat net veel positieve elementen. Het is ook een houvast om financiële duurzaamheid te bereiken en gericht te investeren, zodat we onze toekomststrategieën kunnen waarmaken.”
Jan Danckaert: “Het worden woelige, maar boeiende tijden. Maar we zijn en we blijven een groeiuniversiteit.”
Over ASP6 – het nieuwe Algemeen Strategisch Plan van de VUB
Vanaf najaar 2026 werkt het rectoraat samen met beleidsmakers uit alle overlegniveaus – waaronder vicerectoraten, faculteiten, centrale diensten en raden – en stap voor stap aan een gedeelde toekomstvisie voor de VUB: ASP6.
ASP6 is het nieuwe Algemeen Strategisch Plan. Dit plan bevat een langetermijnvisie met strategische doelstellingen voor de universiteit (2027-2034) en vertaalt die naar beleidsprioriteiten voor de tweede rectorale beleidstermijn van rector Jan Danckaert (2027–2031). Zo bepaalt ASP6 de strategische koers van onze universiteit en biedt het een gedeeld kader voor toekomstige beleidskeuzes.
De eerste ontwerpversie van ASP6 wordt begin 2027 aan de relevante raden voorgelegd. Na goedkeuring treedt het plan in maart 2027 in werking en worden de strategische lijnen vertaald naar beleid binnen alle onderdelen van de universiteit.
Wil je helemaal mee blijven met ASP6? Dat kan via SharePoint.
