Concept 'Veilig derde land' blijkt lege doos

In haar recent afgeronde onderzoek legt dr. Gaia Romeo de realiteit bloot achter het EU- beleid inzake ‘veilige derde landen’. Daarbij richt ze zich op het enige geval waarin dat beleid al op grote schaal werd toegepast: Griekenland. Daar werd het concept gebruikt om asielaanvragen af te wijzen en asielzoekers terug te sturen in het kader van het terugkeerbeleid dat voortvloeide uit de EU-Turkije-verklaring van 2016.

In juni 2026 trad het nieuwe EU-Migratie- en Asielpact volledig in werking. Samen met de nieuwe Terugkeerverordening effent die ingrijpende hervorming van de asielwetgeving het pad voor meer externalisering – lees: het verschuiven van de opvang van asielzoekers naar buiten de EU - van het asielbeleid in de komende jaren.

Een van die beleidsmaatregelen is het EU-beleid inzake veilige derde landen. Dat beleid beperkt de toegang tot internationale bescherming op basis van de veronderstelling dat er een ander (niet-EU-)land bestaat waarmee asielzoekers een band hebben en dat als voldoende "veilig" wordt beschouwd. Ze kunnen daar dan bescherming aanvragen. Net als andere vormen van externalisering krijgt het EU-beleid inzake veilige derde landen al jarenlang kritiek omdat het kan leiden tot mensenrechtenschendingen.

Op basis van uitgebreid veldwerk in Athene, de Oost-Egeïsche eilanden en Brussel reconstrueert dr. Romeo waarom de uitwerking van het beleid tussen 2016 en 2024 doorheen de jaren veranderde. Haar onderzoek toont aan dat het begrip 'veilig derde land' in de praktijk een lege doos bleek, waarvan de invulling voortdurend werd hervormd volgens de voorkeuren van beleidsmakers en de steeds veranderende machtsverhoudingen tussen de betrokken actoren. Daardoor konden, op verschillende momenten in de tijd, asielzoekers met sterk uiteenlopende profielen, beschermingsnoden en banden met Turkije al dan niet worden afgewezen en teruggestuurd op basis van de stelling dat Turkije voor hen een veilig derde land was."Met mijn onderzoek laat ik zien hoe gemakkelijk mensenrechtencriteria en procedurele waarborgen van het beleid inzake ‘veilige derde landen’ kunnen worden omzeild met als doel om asielzoekers af te schrikken, af te wijzen en terug te sturen," legt dr. Romeo uit.

Haar onderzoek maakt duidelijk dat een beleid, dat werd voorgesteld als een manier om de verantwoordelijkheid voor internationale bescherming met Turkije te delen, in de praktijk heeft geleid tot hoge menselijke, financiële en organisatorische kosten. Het heeft bijgedragen aan een toename van irregulier verblijf en mensenrechtenschendingen, en het heeft de maatschappelijke onveiligheid verder aangewakkerd.