Topingenieur, ondernemer en VUB-alumnus dr. Clement Hiel is een van de Belgen die de Belgische ruimtevaartindustrie mee op de kaart hielp zetten. Na zijn studies en doctoraat aan de VUB trok Hiel naar de VS waar hij zijn hele carrière in opdracht van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA zou werken. In 2017 ging Hiel op emeritaat aan de VUB, maar hij geeft nog steeds les aan de Universiteit van Californië, Los Angeles, en is ook VUB Fellow en Commandeur in de Orde van Leopold II.

Toen 30 jaar geleden de eerste Belg de ruimte inging met het ruimteveer Atlantis van NASA werkte u bij NASA. Hoe beleefde u dit moment als Belg in de VS?

‘Toen Dirk Frimout met de space shuttle vertrok, werkte ik al vijf jaar voor NASA. Ik had diep respect voor Dirk Frimout maar ook zijn collega’s die alles op het spel zetten om wetenschap te bedrijven in de ruimte. Wat zij deden vereist een enorme commitment, een formidabele opleiding en een diepe inzet van henzelf én hun families. Maar ik kan me niet herinneren dat ik die dag zei: ‘Ik ben fier op Dirk Frimout’. Ik denk dat ik te druk bezig was. (lacht)’

Wat betekende dit moment volgens u voor de Belgische ruimtevaartsector?

‘Veel van wat zich in 1992 voordeed was in feite het resultaat van de inzet van mensen decennia daarvoor. De Russische replica van de Spoetnik satelliet wekte op de wereldtentoonstelling van 1958 (Expo 58 in Brussel nvdr.) bijvoorbeeld enorm veel interesse. Voormalig weerman Armand Pien was er zo onder de indruk van dat hij besloot om sterrenkunde bij te studeren.

Pien als wetenschapscommunicator maar ook universiteitsprofessoren en ondernemers hebben met insteek van de Belgische regering een belangrijk ecosysteem in het leven geroepen dat kon inspringen op de internationale ontwikkelingen in de ruimtevaart. Dat moment in 1992 beklemtoont daarom volgens mij dat die generatie van 30 jaar eerder het bij het juiste eind had en dat hun beslissing om in te zetten op ruimtevaart de juiste was.’

Hoe heeft u de Belgische ruimtevaartsector de afgelopen 30 jaar zien evolueren?

‘De internationale ruimtevaartsector is een economische reus geworden van bijna 500 miljard euro per jaar, waar België meer dan zijn deel van meepikt. In 1992 waren de middelen véél beperkter. Er zijn en waren ook enkele spelers in België die op internationaal niveau formidabel aanzien genieten, bijvoorbeeld het von Karman Instituut in Sint-Genesius-Rode waar de VUB nauw mee samenwerkt.’
Lees verder onder de afbeelding.“De internationale ruimtevaartsector is een economische reus geworden van bijna 500 miljard euro per jaar, waar België meer dan zijn deel van meepikt.” – VUB-alumnus en topingenieur Clement Hiel. Foto: VUB / Thierry Geenen.

Waarin zijn de Belgen sterk?

‘Belgische wetenschap en technologie van generaties terug zinderen vandaag nog na in Amerika. Karel Bossart, een mijningenieur die in 1924 afstudeerde aan de ULB (nvdr. zusteruniversiteit van de VUB) en vervolgens naar Amerika uitweek, is bijvoorbeeld de vader van de Atlasraket en heeft een ongelofelijke legacy. De spectaculaire ‘deep space’ successen van NASA in de jaren ’70 maakten bijna allemaal gebruik van de Atlasraketten. Zelfs nu in 2022 wordt de Atlasraket nog gebruikt voor de lancering van commerciële satellieten. Een man die nooit de kolossale waardering heeft gekregen die hij verdient!

Welke rol is er weggelegd voor Belgische bedrijven in de internationale ruimtevaartsector?

‘Tegenwoordig heb je een heleboel ruimtevaartsectoren die dertig jaar geleden niet bestonden. Belgische bedrijven zijn actief en succesvol in deze nieuwe domeinen. Denk bijvoorbeeld aan geospatiale informatieverwerking, big data, cryptografie, noem maar op.

Een ludiekere noot is dat astronauten op het internationaal ruimtestation een wishlist mogen doorgeven en daarbij vaak naar Belgische kaas vragen. De raketten van Elon Musk die met 3,5 ton provisies en onderdelen naar het ruimtestation vliegen, bevatten dus af en toe Belgische kaas. Toen een kaasleverancier in West-Vlaanderen gecontacteerd werd door NASA, dacht die eerst dat het een grap was.’

Welke rol is er weggelegd voor Belgische universiteiten en academici?

‘Universiteiten en onderzoekers zijn het sterkst als ze de drie C’s in de praktijk brengen: curiosity, creativity en courage. Door een zero-risk onderzoeksproject op te stellen en daar netjes taken van af te vinken boek je geen wetenschappelijke vooruitgang. Daarvoor moet je de drie C’s in de praktijk brengen.

Over het eerste, verwondering, heeft prorector Caroline Pauwels recent nog een mooi boek gepubliceerd. Creativity spreekt voor zich. Courage is de moed om buiten je comfortzone te treden. Ik denk bijvoorbeeld aan enkele onderzoekers aan de universiteit van Luik die weinig telescooptijd kregen in Chili, waar zich alle grote telescopen bevinden. Ze bouwden dan maar zelf twee gerobotiseerde, optische telescopen die ze met hun iPhone konden manipuleren vanuit Luik. Met die zelfgebouwde telescopen ontdekten ze de TRAPPIST exoplaneten, een astronomische primeur van wereldformaat. Zij waren gespecialiseerd in astronomische observaties en de bijbehorende dataverwerking. Het bouwen van twee telescopen maakte geen deel uit van hun expertise en viel buiten hun comfortzone. Bovendien kan je je het scepticisme voorstellen van de geldschieters. Het vroeg courage om zo’n ongewoon onderzoeksvoorstel in te dienen omdat het scepticisme opriep en hun kans op financiële steun drastisch verminderde.’

Welke ruimtevaartevoluties mogen we de komende 30 jaar nog verwachten?

‘Er is een reële kans dat de vraag wordt opgelost of er leven is op Mars. En belangrijker: is er leven in het heelal? Samen met NASA zal de Koninklijke Sterrenwacht van België de komende jaren ook meewerken aan verdedigingsmissies van onze planeet. Want hoe meer observaties, hoe meer meteorieten worden ontdekt die recht op aarde afkomen.’

Zoals in de recente Hollywood-film ‘Don’t Look Up’?

‘Inderdaad, die film is niet uit het niets geplukt. Carl Sagan, wijlen echtgenoot van Ann Druyan, die in november een eredoctoraat kreeg van de VUB, zei daarover: ‘Wij bevinden ons op een kosmische schietschijf.’ Het hoeft zelfs geen enorme meteoriet te zijn. Een meteoriet zo groot als een voetbalplein kan al ongelofelijke schade aanrichten.’

Sinds 1992 is de internationale ruimtevaartsector een economische reus geworden van bijna 500 miljard euro per jaar, waar België meer dan zijn deel van meepikt. De Belgische ruimtevaartindustrie en -onderzoekers hebben een excellente internationale reputatie opgebouwd, mede dankzij VUB-alumni zoals Clement Hiel. Hij werkte zijn hele carrière in opdracht van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA.Clement Hiel is proximus van VUB Eredoctor Ann Druyan, wetenschapscommunicator en vrouw van wijlen Carl Sagan. In 2021 nam Ann Druyan het eredoctoraat in ontvangst in de Munt in Brussel. Foto: VUB / Thierry Geenen.