Dennis Vanden Auweele is AI- en data-ethicus aan het Kenniscentrum Data & Maatschappij van de VUB en specialiseert zich in thema’s rond digitale soevereiniteit en digitale rechten. In het dagblad De Morgen vroeg hij zich af of de data van zelfrijdende auto's wel het beste in handen is van Tesla en haar eigenaar Elon Musk.
De zelfrijdende Tesla's roepen bij velen vragen op over de verkeersveiligheid. De goedkeuring leek erg snel te komen, ondanks allerlei waarschuwingen. Een minder gestelde vraag is: zijn we Tesla onverhoeds een oneerlijk concurrentieel voordeel aan het geven op de Europese markt door hun AI-systeem te voeden met onze data? Moeten die data niet (ook) ten goede komen aan Europese innovators?
Al sinds 2015 vertelt Bart De Wever het verhaal over zijn doodsangsten tijdens een rit langs de Scheldekaaien met Elon Musk in een zelfrijdende Tesla. Ruim tien jaar later zijn de gemoederen al wat bedaard. In juni 2026 werd, na een zeer korte testperiode, de Full Self-Driving (Supervised)-functie (of: FSD) voor Tesla-voertuigen toegestaan in België. Dit gebeurde in navolging van Nederland, Litouwen, Estland en Denemarken.
Leden van de oppositie, maar ook AI-onderzoeker Steven Latré (Imec), waarschuwen dat de snelle goedkeuring in België weleens het gevolg kan zijn van stevig lobbywerk. Er stonden bedenkingen bij Tesla's FSD in het rapport van het Departement Mobiliteit en Openbare Werken.
Bovendien vraagt de European Transport Safety Council aan mobiliteitsministers om te wachten met goedkeuringen en zelfs in de meer regelluwe context van de Verenigde Staten loopt sinds oktober 2025 een onderzoek naar de veiligheid van Tesla's zelfrijdende auto's. Nog maar een maand geleden reed een zelfrijdende Tesla in op een huis in Texas, met dodelijke afloop voor de bewoonster.
Maar zelfs als de FSD-functie effectief veiliger zou zijn dan menselijke chauffeurs, blijft er een andere prangende vraag: wie profiteert van de data van Europese bestuurders? Het FSD-systeem van Tesla wordt beter en leert bij door de stroom aan rijdata van op de (Europese) wegen.
Boete van 120 miljoen
We moeten ons afvragen of die data het best in handen zijn van Tesla en eigenaar Elon Musk. Uit Musks beheer van X (het voormalige Twitter) weten we dat hij het niet hoog op heeft met Europese regelgeving. Zelfs na een veroordeling (tot een boete van 120 miljoen euro!) door de Europese Commissie in december 2025 blijft hij de Europese regels rond inhoudsmoderatie, transparantie en toegang voor onderzoekers aanvechten.
Dezelfde problemen dreigen zich voor te doen bij de zelfrijdende auto's. Ten eerste speelt hier een zogenaamd data network effect. Hoe meer data een AI-model kan verzamelen, hoe beter het wordt getraind en hoe beter het functioneert. Deze feedbackloop zorgt voor een potentieel razendsnelle groei van Tesla's FSD-technologie.
Het probleem is niet dat Tesla succesvol is, wel dat Europese gebruikers data genereren die het bedrijf een strategisch voordeel geven zonder voldoende transparantie, wederkerigheid of toegang voor andere marktspelers. Vooral data die verband houden met verkeersovertredingen en -ongelukken zijn cruciaal om het AI-model te trainen, maar tegelijk ook erg gevoelig.
Sinds de inwerkingtreding van de Europese Data Act in september 2025 zou Tesla veel transparanter moeten zijn over zijn dataverzameling en de werking van zijn AI-model. In Europa wil men namelijk eigen innovatie stimuleren door maximale datamobiliteit en -deling. Dit is essentieel voor het opbouwen van eigen AI-modellen, wat onderstreept wordt door de in 2025 opgerichte European Connected and Autonomous Vehicle Alliance.
Om die innovatie te stimuleren zou Tesla zijn data transparanter moeten delen. Hoewel er nog geen officiële procedures zijn gestart, lijkt het businessmodel van Tesla op gespannen voet te staan met de teneur van zowel de Europese als de Vlaamse regelgeving.
Ten tweede mogen we niet vergeten dat Tesla een Amerikaans bedrijf is dat onder de Amerikaanse wetgeving valt. Volgens de Cloud Act en de net met één jaar verlengde Foreign Intelligence Surveillance Act (FISA) kan Tesla verplicht worden om data te delen met Amerikaanse politie- en inlichtingendiensten. Dat maakt het gebrek aan transparantie bij Tesla des te problematischer.
Geloofwaardigheid
De Amerikaanse instantie die toezicht zou moeten houden op de proportionaliteit van de Cloud Act en FISA, de Data Protection Review Court, verloor bovendien recent haar geloofwaardigheid. Uit een recent oordeel van het Amerikaanse hooggerechtshof (Trump v. Slaughter) blijkt dat de Amerikaanse president leden van die zogezegd onafhankelijke toezichthouder naar eigen goeddunken kan ontslaan.
Ondanks Europese initiatieven om de FSD-markt aan te boren lijkt Tesla zich op te werpen als de grootste marktspeler voor FSD in Europa. Daardoor wordt het risico op too big to regulate reëel. In dat scenario moeten we de grillen van de techreus simpelweg slikken, alle Europese regels ten spijt.
Europa moet leren van de fouten uit het verleden. We hebben Amerikaanse hyperscalers zoals Microsoft, Apple en Google feitelijke monopolies laten uitbouwen op het vlak van digitale technologieën. De overstap weg van die bedrijven lijkt intussen onbegonnen werk, hoewel almaar meer organisaties daar wel in slagen.
Europa moet dringend in actie schieten om voldoende en gelijkwaardige Europese capaciteit op te bouwen en zo een nieuw monopolie te vermijden. Critici stellen vaak dat Europese regelgeving innovatie afremt. Dat mag dan kloppen, maar dan moeten we diezelfde regels op zijn minst evengoed afdwingen bij niet-Europese spelers.
Geef de FSD-technologie van Tesla pas toegang tot de markt wanneer het bedrijf niet alleen de veiligheid van zijn wagenpark kan bewijzen, maar ook volledig transparant de vereiste data deelt. Europa vervalt best niet in protectionisme door Tesla botweg te weren, maar moet zijn eigen regels durven afdwingen - ook bij miljardairs zoals Musk.