Na meer dan anderhalve eeuw krijgt België een nieuw strafwetboek. Wat voor juristen een mijlpaal is, zal ook voor burgers voelbare gevolgen hebben. Hoe straffen worden opgelegd, hoe zwaar misdrijven worden bestraft en welke rol de gevangenisstraf nog speelt: het gaat straks allemaal anders. Om die historische hervorming toe te lichten, wordt op de Vrije Universiteit Brussel op 12 mei een grote studiedag gehouden. VUB‑criminologe Sofie De Kimpe, die als vicedecaan de conferentie organiseert: “Dit is een hertekening van hoe we in België denken over straffen en verantwoordelijkheid. Daarom is het van zeer groot belang om juristen, journalisten en zeker ook onze alumni, studenten, academici en andere personeelsleden hierover up-to-date te houden.”
Om deze uitgebreide hervorming begrijpelijk te maken, organiseert de Faculteit Recht en Criminologie van de VUB op dinsdag 12 mei van 16.00 tot 19.30 uur een studiedag op de campus in Etterbeek. Tijdens de namiddag komen verschillende experten aan het woord die het nieuwe Strafwetboek vanuit uiteenlopende invalshoeken belichten: de historische achtergrond, de nieuwe strafdoelen, de hervorming van de misdrijven en de eerste ervaringen uit de praktijk.
Het evenement richt zich niet alleen tot juristen, maar ook tot studenten, alumni en iedereen die wil begrijpen hoe het strafrecht van morgen eruitziet. De studiedag wordt afgesloten door minister van Justitie Annelies Verlinden, die vooruitblikt op de uitrol van het nieuwe strafwetboek in de praktijk de toekomstige hervormingen die nog in de pijplijn zitten.
Een wetboek uit de tijd van paard en koets
Het Belgische strafwetboek dateert van 1867. Het werd geschreven in een tijd zonder auto’s, internet of moderne geneeskunde. Door de jaren heen kwamen er honderden wijzigingen, uitzonderingen en aanvullingen bij, maar de basis bleef onaangeroerd. Het resultaat is een complex en soms moeilijk te doorgronden geheel, zelfs voor professionals.
Nu komt daar verandering in. Met het nieuwe strafwetboek vervangt België voor het eerst in meer dan 150 jaar zijn oude strafrecht volledig. Geen oplapwerk meer, maar een grondige hertekening van de fundamenten.
Discriminatie bestond in de oude strafwet niet
Het nieuwe wetboek wil het strafrecht duidelijker, eenvoudiger en consistenter maken. Een opvallende verandering is dat het klassieke onderscheid tussen misdaden, wanbedrijven en overtredingen verdwijnt. In de plaats komt één categorie van “misdrijven”, gekoppeld aan vaste strafniveaus.
Ook de rol van de gevangenis verandert. Opsluiting wordt expliciet gezien als laatste redmiddel, niet als automatische reflex. Rechters krijgen duidelijkere richtlijnen om straffen af te stemmen op de ernst van de feiten én de persoon achter het misdrijf.
Sofie De Kimpe
Daarnaast zijn ook nieuwe maatschappelijke thema’s opgenomen. Denk aan hedendaagse vormen van geweld, discriminatie en grensoverschrijdend gedrag die in de 19de eeuw eenvoudigweg niet bestonden. Sofie De Kimpe: “Het nieuwe strafrecht is een grote ommezwaai die veel verder gaat dan een louter technische operatie voor juristen. Het strafrecht bepaalt mee hoe een samenleving omgaat met conflict, schuld, herstel en bescherming. Een nieuw Strafwetboek raakt dus aan fundamentele vragen.”