Clement Hiel is een levende legende binnen de ingenieursfaculteit van de VUB, al zal hij dat zelf nooit zo formuleren. Van de technische school waar hij leerde smeden tot de top van NASA: zijn carrière leest als een pleidooi voor ‘eenvoud door complexiteit’. In een openhartig gesprek blikt hij terug op zijn traject, de Belgische hand in de verkenning van ons zonnestelsel, en zijn diepe vriendschap met Caroline Pauwels.
Clement Hiel
Van de Smederij naar de Aula
Je carrière begon niet met dikke handboeken, maar met een laspost en een takel. Hoe heeft die praktische basis je blik op engineering gevormd?
Clement Hiel: "Mijn vader was een natuurlijke technicus. Hij was nooit naar school geweest, maar hij kon alles repareren: radio’s, tv’s, motoren. Als kind van dertien moest ik zelf de motor uit zijn auto takelen als ik ermee wilde prutsen. Die 'hands-on' mentaliteit zat er dus al vroeg in. Op mijn twaalfde koos ik bewust voor de technische school: lassen, smeden, frezen. Dat heeft me later enorm geholpen. Ik heb nog steeds een enorme appreciatie voor mensen die met hun handen kunnen werken én daarbij kunnen nadenken.
Toen ik later aan de VUB burgerlijk ingenieur ging studeren, merkte ik dat ik een compleet nieuwe studiemethode moest aanleren. Je kunt die materie niet van buiten leren; je moet de onderliggende structuur begrijpen. Alles moet 'doorknauwd' worden tot je de logica ziet. Dat is iets wat ik de huidige generatie studenten altijd wil meegeven: stop met memoriseren, begin met begrijpen."
Roger Van Geen en de VUB-geest
Je spreekt met veel bewondering over professor Roger Van Geen. Welke rol speelde hij in je ontwikkeling?
"Dat begon bij mijn eindwerk voor industrieel ingenieur bij Bell Telephone. Ik hield me bezig met foto-elasticiteit, een techniek om krachten in materialen visueel te maken. De absolute specialist op dat gebied zat aan de VUB: professor Roger Van Geen. Ik trok mijn stoute schoenen aan en schreef hem een brief. Zijn reactie was typerend voor de VUB: ‘Kom maar langs’. Hij stelde zijn lab onmiddellijk voor me open."
Van Geen was een spilfiguur. Hij was geen autoritaire prof, maar een mentor die potentieel zag. De VUB was toen net afgesplitst van de ULB en er heerste een ongelooflijke pioniersgeest. De proffen waren jong, de apparatuur was modern en er was ruimte voor vrij onderzoek. Dat kritische denken, het niet zomaar aanvaarden van wat er in de boeken staat, is daar bij mij ingebakken."
The Anesthetic of Familiarity
Je bent de uitvinder van een revolutionaire hoogspanningskabel die wereldwijd wordt gebruikt. Hoe kom je op het idee om iets dat al honderd jaar hetzelfde is, volledig om te gooien?
"Dat komt door wat ik de anesthetic of familiarity noem: we raken zo gewend aan de dingen om ons heen dat we ze niet meer echt zien. Iedereen loopt elke dag onder die kabels door, maar niemand stelt zich vragen. Ik zag dat we die zware stalen kern konden vervangen door lichtgewicht composietmaterialen uit de luchtvaart. Het resultaat? Een kabel die drie keer meer capaciteit heeft, maar evenveel weegt. In Afrika hebben we hiermee miljoenen mensen voor het eerst van stroom voorzien door rivieren van vier kilometer te overspannen zonder masten in het water. Innovatie gaat vaak over vereenvoudigen: iets wat er niet is, kan ook niet kapot gaan."
De Pale Blue Dot en de Belgische Raket
Je legt vaak een link tussen techniek en de 'Pale Blue Dot'-foto van de Voyager 1. Wat betekent dat beeld voor u?
"Veel mensen weten niet dat die foto er bijna nooit was geweest zonder een VUB-alumnus: Karel Bossart. Het ontwerp van de Centaur, de tweede trap van de lanceervoertuigen, was van zijn hand. Toen de eerste trap tijdens de lancering door een lek niet naar behoren functioneerde, moest de Centaur langer blijven vuren en extra impuls leveren. Dat deed ze met succes, waardoor Voyager 1 toch op koers kwam.
Op zes miljard kilometer afstand stelde astronoom Carl Sagan voor om de camera van Voyager 1 nog één keer om te draaien. Voyager 2 bevond zich op dat moment niet in een geschikte positie om een vergelijkbare foto van de aarde te maken. De NASA-vluchtleiding stond er aanvankelijk afwijzend tegenover, omdat zo’n opname volgens hen geen wetenschappelijke waarde had en bovendien een risico vormde voor de camera. Maar Sagan drong aan, en zo werd de iconische foto toch gemaakt. De aarde als een klein stipje in de oneindigheid; het herinnert ons eraan hoe irrationeel het is dat we vechten om een ‘stukje van een stipje’. Het dwingt tot nederigheid. Dat is de essentie van wetenschap: de connectie tussen harde techniek en existentiële verwondering.”
Karel Bossart
De Verwondering met Caroline Pauwels
Je deelde die visie op verwondering heel sterk met wijlen rector Caroline Pauwels. Hoe kijk je terug op uw relatie met haar?
"Caroline was een zielsverwant. Ze begreep als geen ander dat wetenschap en kunst twee kanten van dezelfde medaille zijn. Ze was gefascineerd door dat 'slingshot effect' van de Voyager en gebruikte de Pale Blue Dot vaak om het academisch jaar te openen. Ze wilde de universiteit niet alleen als een kennisinstituut zien, maar als een plek van humanisme en verbinding.
Ik herinner me dat ze me na een programma van Friedl' Lesage onmiddellijk mailde: 'Ik wil je zien voor je terug naar Amerika vertrekt.' We konden uren praten over de 'Ode aan de Verwondering'. Ze was een tuinier die de studenten liet groeien door hen niet in rangschikkingen te duwen, maar door hun inwendige vuur aan te steken. Ze begreep dat je een stuk metaal pas kunt vormen als het roodgloeiend is. Dat enthousiasme missen we enorm, maar haar erfenis leeft voort in hoe wij naar onderzoek kijken."
Clement Hiel (links), VUB-professoren Romain Meeusen (midden) en Bart Roelands (rechts) tijdens een bezoek aan de thuisbasis van Hiel in Rancho Palos Verdes.
Durf te prutsen
Je bent officieel op pensioen, maar je begeleidt nog steeds studenten en werkt aan projecten voor Tesla. Wat drijft je nog?
"Ik wil van de mensen met wie ik werk helden maken. Als ik een student kan helpen om een nieuw idee te realiseren, en dat idee werkt, dan wordt die student de held van zijn/haar team of bedrijf. Dat is mijn grootste motivatie. We hebben meer 'prutsers' nodig in de politiek en in de directiekamers — mensen die begrijpen hoe de wereld echt in elkaar zit.
Mijn advies aan de VUB-community? Blijf nieuwsgierig naar het gewone. Durf de 'lucht te wegen', zoals de Royal Society dat in de 17e eeuw deed. Het lijkt nutteloos op het moment zelf, maar het is de enige weg naar echte doorbraken. En vergeet nooit: Life is the better writer. Wat je echt meemaakt, is altijd fantastischer dan wat je van tevoren kunt bedenken."
Adem jij wetenschap en technologie?
Verdiep je verder in STEM. Kom studeren aan de VUB!
ONTDEK ONZE STEM-OPLEIDINGEN Kom naar de infodag op 26 april