Rector Jan Danckaert stipte het al aan na zijn herverkiezing: in februari-maart 2027 wacht de VUB een instellingsreview van de NVAO. De Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie beoordeelt daarbij het onderwijsbeleid en de kwaliteitsborging van de VUB. Vicerector Onderwijs en Studentenzaken Nadine Engels en afdelingshoofd Onderwijsondersteuning Steven Van Luchene leggen uit wat er precies op het spel staat: “Dit is een verhaal van de hele universiteit.”
Wat komt er precies op ons af met de instellingsreview van de NVAO?
Nadine Engels: “De Vlaamse hogeronderwijsinstellingen hebben vandaag de autonomie om zelf in te staan voor de kwaliteit van hun opleidingen. Dat wil zeggen dat we zelf de kwaliteit bewaken en bijsturen waar nodig. Tegenover die autonomie staat accountability. Om de zes jaar leggen we verantwoording af over hoe we die rol opnemen en krijgen we daar externe feedback over.”
Nadine Engels, vicerector Onderwijs en Studentenzaken
Jullie zijn volop bezig met de voorbereiding van dit bezoek en schrijven daarvoor een kritische reflectie die eind september klaar moet zijn. Wat houdt dat in?
Steven: “Die kritische reflectie is een zelfevaluatie die ons voorbereidt op vier vragen die de commissie ons zal stellen. Ten eerste: sluit ons onderwijsbeleid aan bij onze visie en de maatschappelijke uitdagingen? Denk aan de Brusselse context, maar ook: hoe gaan we als instelling om met Gen AI? Daarnaast wordt er gekeken of het gevoerde beleid ook doeltreffend is. Met andere woorden: zie je de effecten van het beleid in de aula? De derde vraag gaat over het kwaliteitszorgsysteem. Hoe zit dat in elkaar? Tot slot kijkt de commissie of er universiteitsbreed een kwaliteitscultuur leeft. Is er op alle niveaus een cultuur van feedback vragen, onszelf kritisch evalueren en daarnaar handelen?”
“We hebben vandaag de autonomie om zelf in te staan voor de kwaliteit van onze opleidingen”
Nadine: “Die kritische reflectie is het sluitstuk van een proces dat van start ging bij de vorige instellingsreview. We hebben toen een set van aanbevelingen meegekregen. De bedoeling is dat je die aanbevelingen vertaalt naar beleidsplannen en concrete acties. Dat moet je aantonen in die kritische reflectie. Daarnaast moet je laten zien hoe je kwaliteitszorg eruitziet. De timing daarvan is gunstig voor ons. Na afloop van de vorige review stonden wij aan het begin van een nieuwe kwaliteitszorgcyclus die nu rond is. We kunnen dus terugblikken op die volledige cyclus en nagaan wat goed werkte en wat beter kan. Daarvoor hebben we 360° input gevraagd.”
Steven: “Extra interessant aan de timing is dat we tussen twee beleidsperiodes in zitten. ASP5, het vorige strategische plan, is net afgelopen en ASP6 staat in de steigers. De instellingsreview komt in die zin erg gelegen om terug en vooruit te blikken.”
Is het ook echt kritisch?
Steven: “Ja. De kritische reflectie is ons zelfevaluatierapport. Geen promotiebrochure, maar een eerlijke leeswijzer waarin we tonen wat sterk loopt, waar we vooruitgang hebben geboekt en waar nog werkpunten liggen. We kiezen er expliciet voor om met open vizier in die review te stappen.”
Nadine: “Een instellingsreview is een kans om te leren. Als je je niet openstelt en een eerlijke inkijk geeft, komt daar niks van in huis.”
Jullie willen iedereen betrekken. Waarom?
Steven: “Het is een misverstand om te denken dat mensen in grijze pakken zullen komen praten met de centrale diensten en dat het daar stopt. Dit is niet alleen het verhaal van de vicerector Onderwijs of van de centrale diensten voor kwaliteitszorg. Dit is een verhaal van de hele universiteit. Wie onderwijs maakt, ondersteunt, organiseert of mee vormgeeft, zit mee in het bad. Kwaliteitszorg is immers geen abstract begrip. Kwaliteit gaat over heel concrete zaken: van de financiële ondersteuning van studenten, over de samenstelling van de curricula tot de roostering. Elk van die onderdelen draagt bij aan de onderwijskwaliteit. Daarom willen we van de instellingsreview een breed gedragen kwaliteitsverhaal maken.”
Hoe kunnen medewerkers zich voorbereiden?
Steven: “In de eerste plaats door zich te informeren. We zullen de komende maanden regelmatig nieuwsberichten posten en infosessies voorzien. Zorg dus dat jij en je collega’s niet uit de lucht komen vallen als er over de review wordt gesproken. Daarnaast kun je ook actief meehelpen. Hou de basics van je vak op orde. Evalueer bijvoorbeeld de degelijkheid van je examenvragen in het licht van Gen AI. Draag ook bij aan vernieuwend onderwijs: volg wat er leeft in je opleidingsraad, ken het strategieplan en doe mee aan de prioritaire acties.”
“Dit is geen promotiebrochure, maar een eerlijke leeswijzer”
Steven Van Luchene, afdelingshoofd Onderwijsondersteuning
Op welke manier kan dat een impact hebben op de instellingsreview?
Nadine: “Op basis van de kritische reflectie en een verkennend bezoek in het najaar zal de commissie een aantal onderzoeksvragen formuleren. Die wil ze niet alleen aftoetsen in gesprekken, maar tijdens het verdiepende bezoek in het voorjaar ook toetsen aan de praktijk. Daarom zal ze een aantal opleidingen selecteren om na te gaan of de processen van kwaliteitsbewaking daadwerkelijk verlopen zoals wij ze beschrijven.”
Moet zo’n bezoek worden gevreesd?
Nadine: “Nee. NVAO promoot een waarderende benadering. De vorige keer is dat zeer goed verlopen.”
Steven: “Ze komen hier niet om te zoeken naar gaten in ons verhaal, of met achterdocht. Maar de instellingsreview is niet vrijblijvend. Je kunt als instelling ook buizen. Ik verwacht niet dat dit zal gebeuren, maar als je het niet goed doet, betekent het dat een commissie vindt dat je niet zelf kunt instaan voor de kwaliteit. Dan keer je terug naar het oude systeem, waarbij elke opleiding apart wordt beoordeeld door een externe instantie. Het voordeel van dit systeem is dat als de review positief is, al onze opleidingen voor de komende zes jaar geaccrediteerd worden en dus gefinancierd worden door de overheid. Naast slagen of buizen kun je ook een tweede zit krijgen. Dan krijg je een aantal aanbevelingen, met een dwingende deadline. De afgelopen jaren was dit voor een aantal instellingen het geval. Dat willen we uiteraard vermijden.”
Wie zit er eigenlijk in de commissie van de NVAO?
Steven: “Hogeronderwijsexperten met bestuurlijke ervaring. Oud-rectoren bijvoorbeeld, maar ook mensen uit het bredere maatschappelijke veld. Er zit ook altijd een student bij. En experts in de internationale kwaliteitszorg. Uiteraard wordt er sterk gewaakt over de onafhankelijkheid; commissieleden mogen geen enkele link hebben met de instelling die ze bezoeken.”
Nadine: “Idealiter beoordeelt zo’n commissie alle instellingen in Vlaanderen en Nederland. Omdat het zes jaar duurt vooraleer iedereen is beoordeeld, is dat niet realistisch. Maar er wordt wel gestreefd naar een maximale overlap.”
Waarop verwachten jullie dat de commissie zal focussen?
Steven: “Ik ben zeker dat ze zullen onderzoeken hoe we omgaan met Gen AI op opleidingsniveau. Gen AI heeft het hoger onderwijs de voorbije jaren ingrijpend veranderd. De commissie zal willen zien hoe ons beleid daarop heeft ingespeeld, maar ook welke impact dat heeft op de opleidingen. Hoe zijn de examenvragen daarop afgestemd? Worden studenten goed begeleid in een verantwoorde omgang met Gen AI? Daarnaast focussen we in onze kritische reflectie heel erg op studiesucces. We hebben daar de afgelopen beleidsperiode sterk op ingezet. Ik verwacht dat de commissie in een aantal opleidingen concreet zal nagaan wat die initiatieven in de praktijk betekenen.”
We zitten in een besparingscontext. Kan dat impact hebben op de instellingsreview?
Nadine: “Net als de opkomst van GenAI maken de besparingen deel uit van de context waarin we opereren. We zullen moeten aantonen dat we in die context slimme en realistische keuzes maken. Overal een klein beetje minder geld aan besteden is misschien geen goed idee. Je moet realistische en goed onderbouwde keuzes maken over wat je wel en niet doet.”
Steven: “De context verandert. De vraag is dan hoe je daar als instelling op reageert. Gaat het beleid op een volwassen manier om met de financiële crisis? En is dat beleid voldoende gedragen binnen de academische gemeenschap? Ook daar zal de commissie naar kijken.”