logo

Ondersteuning van proefdiervriendelijk wetenschappelijk onderzoek

Voor de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen zijn vandaag nog proefdieren nodig, maar in bepaalde domeinen zoals in toxicologisch onderzoek en regulatorische testen kunnen reeds drastische besparingen worden doorgevoerd zodat heel wat dierenleed kan voorkomen worden zonder in te boeten aan veiligheid en innovatie. De VUB-leerstoel Mireille Aerens voor de ontwikkeling van proefdiervrije methoden is sinds 2015 een stimulans om dit domein verder uit te bouwen en succesvol te maken. De focus ligt op kansen geven aan jonge vorsers en innovatieve projecten om in dit domein onderzoek te verrichten en zo de basis te verbreden voor proefdiervrij onderzoek.

Wat is proefdiervriendelijk onderzoek?

De ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen is duur en tijdrovend. Een bedrag van €1-2 biljoen en een tijdspanne van 10-12 jaar vormen geen uitzondering. De uiteindelijke succesvolle nieuwe stof op de markt vertegenwoordigt slechts 1 op de 10.000 onderzochte moleculen. Het grootste struikelblok blijkt efficiëntie en veiligheid te zijn voor de mens. Ondanks de vele testen die men op proefdieren uitvoert alvorens naar de kliniek te gaan om de nieuwe stof te testen op patiënten, treden er vaak neveneffecten op, onder meer ernstige levertoxiciteit.

De gunstige resultaten die gezien worden bij proefdieren (meestal muizen en ratten) komen dikwijls niet overeen met wat er bij de mens gebeurt. Minder dan 60% van deze zogenaamde “in vivo” resultaten zijn relevant voor de mens, hetgeen ethische vragen opwerpt en de ontwikkeling van alternatieve methoden volgens het 3V-concept (Vervanging, Vermindering, Verfijning) zeer nodig maakt. In eerste instantie probeert men proefdiervrij te werken met behoud van dezelfde of een betere veiligheid voor de mens. Als men toch proefdieren gebruikt, moet dit gebeuren met het minimum aantal dieren dat echt nodig is. Het onderzoek dient onder strikt humane condities te gebeuren met volle respect voor de verordening (2010/63/EU) betreffende de protectie van dieren die gebruikt worden voor wetenschappelijke doeleinden.

Wie is VUB-filantrope Mireille Aerens?

Mireille Aerens is een sprankelende persoonlijkheid met een warm hart, niet alleen voor mensen, maar ook zeer uitgesproken voor dieren. Daarom besloot ze, reeds in 2009, om een deel van haar vermogen te schenken aan de VUB om een leerstoel op te richten om onderzoek te financieren naar hoe we proefdieren kunnen sparen bij wetenschappelijk onderzoek. Deze leerstoel kreeg definitief vorm in 2015 met prof. dr. Vera Rogiers (onderzoeksgroep IVTD - In Vitro Toxicologie en Dermato-Cosmetologie) als leerstoelhouder. Als schenker van de leerstoel werd Mireille Aerens nauw betrokken bij het onderzoek. Zij zei op het enige interview dat zij hierover gaf: "In mijn geval koos ik om nu al een donatie te doen. Geven is een geluk op zich. Dat ik dit kan doen voor een Vlaamse universiteit in Brussel die bovendien mijn levenshouding reflecteert, dat is iets waar ik enorm dankbaar om ben. En ik hoop dat ik ook na mijn overlijden nog een bijdrage kan leveren."

Mireille heeft ons spijtig genoeg verlaten op 30 maart 2020 op 86-jarige leeftijd. Ze heeft een leegte achtergelaten bij allen die haar kenden. We hebben een zeer lieve en trouwe vriendin verloren, maar we zullen haar levenswerk aan de VUB verderzetten. Dit heeft ze zelf mogelijk gemaakt in haar testament waarbij zij het proefdiervrij onderzoek binnen de onderzoeksgroep IVTD van de VUB blijft steunen via het jarenlange verderzetten van haar leerstoel. Dit vinden wij een supermooi gebaar dat haar levenshouding siert op een onnavolgbare wijze en op een voor de VUB-kenmerkende eigenzinnige manier!

Welke zijn de proefdiervrije onderzoeksprojecten binnen de leerstoel Mireille Aerens?

2016-2019: De ontwikkeling van nieuwe 3-dimensionele kweekmethoden van menselijke stamcellen om mogelijke toxische effecten van nieuwe geneesmiddelen op te sporen. Hierbij werden stamcellen gebruikt die afkomstig zijn van humane huid en die omgezet werden naar goed functionerende levercellen. Dit cultuursysteem werd geminiaturiseerd tot een prototype lab-on-a-chip. Dit deel van het onderzoek gebeurde interdisciplinair en is nog steeds een unieke samenwerking tussen IVTD en het Brussels Photonics Team (B-PHOT) van de VUB onder leiding van prof. dr. ir. Hugo Thienpont. Twee jonge vorsers (Alessandra Natale en Joost Boeckmans) kregen via de leerstoel de mogelijkheid om binnen IVTD een doctoraat succesvol af te leggen en kunnen nu het belang van alternatieve methoden verder uitdragen.

2020-2023: Twee jonge onderzoekers worden nu opnieuw aangesteld binnen IVTD via de leerstoel. Anouck Thienpont is gestart met onderzoek naar een innovatieve proefdiervrije strategie voor het bepalen van genotoxiciteit (voorloper van kanker) bij lange-termijn gebruik van geneesmiddelen. Een tweede jonge vorser waarvoor de kandidatuurstelling lopende is, zal een proefdiervrije methode ontwikkelen voor nieuwe geneesmiddelen die werkzaam zijn tegen NASH, soms de “leverziekte van de toekomst” genoemd. Hierbij kan na leververvetting, ontsteking volgen met littekenvorming en inkrimping van de lever. Momenteel bestaat hiervoor geen enkele therapie, behalve levertransplantatie.

Huidige titularis: em. prof. dr. Vera Rogiers

Vera Rogiers heeft na haar opleiding als apotheker aan de UGent, een doctoraat in de farmaceutische wetenschappen behaald aan de VUB en een bijkomende master in de Toegepaste Toxicologie aan de Universiteit van Guildford, UK. Over de jaren heen ontwikkelde ze aan de VUB een sterke researchploeg die zich toelegt op de ontwikkeling van proefdiervriendelijke in vitro methodologie, als academische toxicologische ploeg uniek in België. Voor dit onderzoek werd zowel nationaal als internationaal samengewerkt in prestigieuze projecten en samen met haar team werden verschillende internationale prijzen behaald. Nu is ze actief binnen IVTD als emeritus professor en naast de Leerstoel Mireille Aerens leidt ze aan de VUB ook het Innovation Centre-3Rs (IC-3Rs). Als diensthoofd IVTD is ze in 2017 opgevolgd door haar nauwe samenwerkster prof. dr. Tamara Vanhaecke.

Toekomstige titularis: prof. dr. Tamara Vanhaecke

Tamara Vanhaecke behaalde haar diploma Bio-ingenieur in de Cel- en Genbiotechnologie aan de VUB. Na het behalen van haar doctoraat in de Farmaceutische Wetenschappen onder het promotorschap van prof. dr. Rogiers verkreeg ze in 2000 een FWO postdoctoraal mandaat om haar wetenschappelijk werk verder te zetten. Sindsdien functioneerde ze ook als werkleidster van IVTD en begeleidde ze verschillende (doctoraats)onderzoeksprojecten in het domein van de experimentele in vitro toxicologie. Sinds oktober 2017 is zij voltijds Gewoon Hoogleraar en heeft ze na meer dan 20 jaar nauwe samenwerking prof. Rogiers als voorzitter van IVTD opgevolgd. Zij zet het onderzoek naar de ontwikkeling van proefdiervrije methoden met veel enthousiasme verder.

Leerstoeltype

Onderzoek en innovatie