Zondag 8 maart is het de Internationale Vrouwendag. De slogan dit jaar is #EachforEqual. Het is een oproep om zich in het dagdagelijkse leven uit te spreken tegen ongelijkheden, groot of klein, waar en wanneer ze zich voordien. Een actieve nultolerantie van burgers voor achterstelling en discriminatie, zeg maar. Het idee erachter is ‘collectief individualisme’. Via individuele acties, gesprekken, gedrag en mentaliteit kunnen al die individuen tezamen een impact hebben op de bredere samenleving. Zoals in de milieuproblematiek, kunnen kleine veranderingen in het gedrag van grote groepen mensen ook een grote verandering realiseren – hier een gelijke en rechtvaardige samenleving.
Dit artikel verscheen eerder in De Standaard: https://www.standaard.be/cnt/dmf20200306_04879423
Collectief individuele acties van burgers, ontslaat politiek en beleid evenwel niet van hun verantwoordelijkheid, integendeel. In een democratie zoeken politici aansluiting bij maatschappelijke debatten en mobilisaties. In een goede democratie, zo schrijft de Italiaanse politicologe Nadia Urbinati, zijn de samenleving en de wereld van bestuur en beleid allebei lawaaierige plekken, met elk hun eigen politieke discussies en meningsverschillen, maar altijd sterk op elkaar afgestemd. Een hele rist hedendaagse politieke denkers stelt samen met Urbinati dat een gezonde democratie cyclische bewegingen maakt tussen politici die overleggen, delibereren en beslissen, en burgers die ideeën en wensen aanreiken en politici evalueren.
Die connecties maken dat burgers politieke beslissingen verstaan en zelfs als ze niet altijd bekomen wat ze willen, rechtvaardig vinden en dat ze zich erkend, gehoord en betrokken voelen. Een democratie de naam waardig connecteert, niet enkel de burger met besluitvorming en omgekeerd, maar ook burgers, in al hun onenigheid, in een gemeenschappelijk project. Er schort wat met dat bindweefsel in heel wat hedendaagse democratieën. De gewenste cirkelvormige beweging tussen burger en politiek is vaak omgeleid eenrichtingsverkeer en het cruciale gesprek tussen beiden schiet al te vaak langs elkaar heen.
De manier waarop er in de formele politieke instellingen over vrouwen en hun belangen wordt gesproken, wijkt vaak in absurde mate af van hoe vrouwen zelf daarover denken.
Urbinati’s democratisch ideaal –die goede afstemming van de politiek op maatschappelijk debat en mobilisatie- lijkt des te onbereikbaarder voor historisch gemarginaliseerde groepen zoals vrouwen, die achterstelling in de samenleving gerepliceerd zien in de wereld van macht, politiek en beleid. En dat is niet te reduceren tot te weinig vrouwen: laat ons ons daar niet op blindstaren of geloven dat een gelijk aantal vrouwen in de politiek afdoende is. Die gelijke aantallen zijn noodzakelijk - politieke gelijkheid is de hoeksteen van elke democratie - maar onvoldoende. In België schommelt de verhouding mannen en vrouwen in de vertegenwoordigende instellingen binnen de grenzen van de 60%-40% wat al behoorlijk gelijk is. Maar de Belgische politici (m/v/x) en de politieke instellingen schieten nog steeds grandioos tekort in een accurate vertegenwoordiging van vrouwen. Dat laatste heeft cruciaal betrekking op wat als politiek belangrijke thema’s worden beschouwd.
Tegen het negeren van de politieke belangen van zowat de helft van de bevolking, zijn quota niet opgewassen. De thema’s die verkiezingen en regeringsonderhandelingen sturen en blokkeren, zijn niet die waar vrouwen rond ageren en mobiliseren. De manier waarop er in de formele politieke instellingen over vrouwen en hun belangen wordt gesproken, wijkt vaak in absurde mate af van hoe vrouwen zelf daarover denken (denk even aan het hoofddoekendebat). De plekken waar vrouwen hun politieke belangen vandaag bespreken –de straat, de sociale media, het middenveld en de universiteiten- zijn nochtans behoorlijk lawaaierig. De vrouwenstaking en de walk-outs komen er weer aan om die eeuwenoude loonkloof nog maar eens aan te klagen, en het is niet bepaald stil rond seksueel misbruik, grensoverschrijdend gedrag en femicide. Maar ondanks de decibels, zijn ze blijkbaar nog steeds onhoorbaar voor de politieke elite.
#EachforEqual zal pas vol succes kennen wanneer politici haar thermiek gebruiken voor een uitermate belangrijk democratisch project: het realiseren van een gendergelijke en rechtvaardige maatschappij. Wanneer de politieke instellingen en onze politici daarin falen, is dat geen ‘vrouwenzaak’, een probleem van een minderheidsgroep. Het is dan een oversneden democratisch deficit.