Historicus Niels De Nutte, verbonden aan de Vrije Universiteit Brussel als postdoctoraal onderzoeker en gastprofessor Praktisch Humanisme, is uitgeroepen tot winnaar van de Prijs Léon Favyts – Hugo Van den Enden voor zijn doctoraat ‘Recht op waardig sterven in België.’ Hij ontdekte dat het euthanasiedebat in België 60 jaar ouder is dan gedacht.
De Prijs Léon Favyts – Hugo Van den Enden wordt uitgereikt door de vereniging Recht op Waardig sterven. Het doel is uitmuntend wetenschappelijk onderzoek naar euthanasie en de ethische discussie daarover te bekronen. Léon Favyts en Hugo Van den Enden waren pioniers in België in de strijd voor patiëntenrechten en euthanasie.
Het winnend promotieonderzoek van Niels De Nutte heet volledig “Recht op waardig sterven in België. Een geschiedenis van maatschappelijke attitudes, conceptuele onduidelijkheid en belangenbehartiging met betrekking tot euthanasie van de jaren 1920 tot 1993.” Daarin reconstrueert Niels minutieus hoe het Belgische debat over euthanasie zich ontwikkelde doorheen de twintigste eeuw. Waar België vandaag internationaal bekendstaat als één van de voortrekkers op het vlak van het zelfgekozen levenseinde, ontbrak tot nu toe een diepgaande historische analyse van hoe die unieke positie tot stand kwam. Niels sprong in dat gat.
Debat dook al op in de jaren 1930
Tot voor kort baseerde de geschiedschrijving zich vooral op persoonlijke herinneringen van pioniers uit de jaren 1980 en 1990. Niels schuift dat perspectief open en kijkt ruim zestig jaar verder terug. Zo toont hij aan dat euthanasie al in de jaren 1930 opdook in het publieke debat, en dat uiteenlopende actoren – artsen, juristen, politici, levensbeschouwelijke organisaties en burgers – zich toen al bogen over de ethische en juridische vragen rond levensbeëindiging.
Zijn onderzoek belicht hoe argumentaties evolueerden, welke thema’s constant bleven en hoe maatschappelijke verschuivingen – onder meer de secularisering van de omgang met de dood – het debat stap voor stap vormgaven. Daarbij kijkt hij niet alleen naar theorie en discours, maar ook naar de praktijk: hoe verhield de strafwet zich tot wat er daadwerkelijk gebeurde aan het ziekbed, en welk draagvlak bestond er lang vóór de wettelijke erkenning?
Niels De Nutte
Internationale kruisbestuiving
Een opvallend element in Niels’ werk is de aandacht voor internationale kruisbestuiving. Vanaf de jaren 1980 bleken ontwikkelingen in onder meer Nederland, de Verenigde Staten en Frankrijk een duidelijke impact te hebben op de Belgische discussie. Die context maakt het mogelijk om de Belgische evolutie beter te begrijpen: waarom bepaalde argumenten opkwamen, welke weerstand groeide en hoe het politieke momentum in 1993 kon ontstaan.
Medische onzekerheid en bio-ethiek
Hoewel het onderzoek vertrekt vanuit een historisch perspectief, reikt het volgens Niels verder dan het verleden. Het verklaart waarom vragen rond waardig sterven vandaag zo prominent aanwezig blijven. Thema’s zoals medische onzekerheid, bio-ethiek en de invloed van levensbeschouwing blijken al decennialang verweven met het euthanasiedebat. Niels’ conclusie: wie de huidige gevoeligheden wil begrijpen, moet naar de geschiedenis kijken.
Bio
De Nutte voerde zijn doctoraatsonderzoek uit aan de VUB met een FWO-mandaat. De officiële uitreiking van de prijs vindt plaats op zaterdag 27 juni.