Takotsubo treft vooral vrouwen boven de vijftig

Wat is het gebroken-hartsyndroom precies?
Benedicte Heyndrickx: “Het gebroken-hartsyndroom, ook wel takotsubo genoemd, is een tijdelijke verzwakking van de hartspier na acute stress. Patiënten ervaren pijn op de borst en het hart pompt minder krachtig. Het klinische beeld lijkt sterk op een hartinfarct, maar er is geen blijvende verstopping van een bloedvat. De hartspier komt in een toestand van ‘myocardiale stunning’: hij functioneert tijdelijk minder goed, maar herstelt in de meeste gevallen binnen enkele weken tot maanden volledig. Het gebroken-hartsyndroom is een zeldzaam fenomeen, we spreken over ongeveer 1% van alle hartinfarcten.”

Waar komt de term takotsubo vandaan?
“De naam is Japans. Takotsubo verwijst naar een traditionele octopusval: een aardewerken pot met een brede, ronde bodem en een smalle hals. Octopussen zwemmen de pot in, maar kunnen er door die vernauwing niet meer uit. Japanse onderzoekers zagen dat de linkerkamer van het hart tijdens een episode van het syndroom een vergelijkbare vorm aanneemt: het onderste deel (apex) beweegt niet meer en de basis (bovenkant) is het enige deel dat nog samentrekt. Daardoor lijkt de hartkamer op zo’n pot. Het beeld was zo treffend dat de term internationaal is overgenomen.”

“Takotsubo is een tijdelijke reactie, maar de symptomen kunnen sterk lijken op een infarct”

Wat zijn de belangrijkse verschillen met een klassiek hartinfarct?
“Bij een hartinfarct is er een verstopping van een bloedvat waardoor een deel van de hartspier mogelijk afsterft. Bij takotsubo is die verstopping er niet. Stresshormonen spelen hier een centrale rol: het hart reageert op de stress door minder krachtig samen te trekken. Het is een tijdelijke reactie, maar de symptomen kunnen sterk lijken op een infarct. Op de eerste echo die op spoedgevallen van het hart wordt gemaakt, zie je vaak zelfs het verschil niet. Dat wordt vaak pas duidelijk bij een coronair onderzoek.”

Is liefdesverdriet een van de belangrijkste triggers voor het gebroken-hartsyndroom? “Liefdesverdriet is een emotionele ervaring. Het gebroken-hartsyndroom is een medische aandoening. Acute stress zoals bij zwaar liefdesverdriet, maar ook bij een ongeval of het plots overlijden van een dierbare, kan een trigger zijn. Maar niet iedereen met liefdesverdriet ontwikkelt takotsubo.”

“Stress kan fysieke gevolgen hebben”

Bij wie komt takotsubo vooral voor?
« 80 tot 90% van de mensen met een takotsubo-infarct zijn oudere vrouwen, 50+ en postmenopauzaal. Dat betekent niet dat mannen of jongere mensen immuun zijn, maar statistisch ligt de gevoeligheid bij die eerste groep hoger. Waarschijnlijk speelt het wegvallen van hormonale bescherming na de menopauze een rol in de verhoogde gevoeligheid voor stresshormonen.”

Kan je sterven aan een gebroken hart?
“Takotsubo is meestal volledig omkeerbaar, maar het blijft een medische aandoening met risico’s. Ongeveer 19% van de patiënten ontwikkelt complicaties. In zeldzame gevallen is de aandoening fataal: 2,5 tot 4% overlijdt tijdens de ziekenhuisopname, en 7,1% binnen de 30 dagen na ontslag.”

Wat zegt dit over de relatie tussen emotie en lichaam?
“Het toont dat lichaam en emotie niet los van elkaar staan. Stress kan fysieke gevolgen hebben, en lichamelijke aandoeningen beïnvloeden op hun beurt het emotioneel welzijn. Een brede benadering is dus nodig: medische zorg én aandacht voor psychisch herstel.
Ook onze kijk op risicoprofielen is geëvolueerd. Vroeger werd aangenomen dat vooral mensen met een type A-persoonlijkheid het grootste risico liepen op een hartinfarct. Denk aan de hardwerkende CEO die dag en nacht bezig is en voortdurend onder spanning staat. Later onderzoek heeft echter aangetoond dat vooral personen met een type D-persoonlijkheid een verhoogd risicoprofiel hebben: de zogenaamde ‘binnenvetters’, die hun emoties weinig of niet uiten.”

Zijn er ondertussen initiatieven om de hartgezondheid van vrouwen beter op te volgen?

“Ja, de bewustwording is de voorbije tien jaar sterk toegenomen. Er is meer onderzoek specifiek naar vrouwen, en artsen zijn zich meer bewust van de verschillen in risicoprofiel en presentatie. We weten bijvoorbeeld dat vrouwen die tijdens de zwangerschap een hoge bloeddruk of pre-eclampsie hebben doorgemaakt, later een verhoogd cardiovasculair risico lopen. Die groep wordt nu gerichter opgevolgd, en er is meer samenwerking tussen gynaecologen en cardiologen om die vrouwen tijdig te sensibiliseren.
Ook rond de menopauze groeit het inzicht dat het cardiovasculaire risicoprofiel plots kan veranderen. Een vrouw die vóór de menopauze een laag risico had, kan daarna sneller hoge bloeddruk of een ongunstige cholesterolontwikkeling krijgen. Daarom is het belangrijk om rond die levensfase een nieuwe risico-inschatting te maken en niet te blijven uitgaan van eerdere, gunstige waarden.
Kortom: er is duidelijk meer aandacht en kennis dan vroeger. Maar verdere sensibilisering - bij artsen én bij vrouwen zelf - blijft essentieel om hart- en vaatziekten vroeger te detecteren en preventief aan te pakken.”