Op vrijdag 6 februari vond de officiële opening plaats van VUB aan Zee, een partnership tussen Stad Oostende, Haven Oostende en de VUB. De hub, op een boogscheut van het station, wil jonge Oostendenaars warm maken voor STEM-richtingen èn uitgroeien tot een interdisciplinair onderzoeks- en opleidingscentrum, uniek aan onze kust.
VUB aan Zee klinkt fris. Waarom ontbreekt het woord campus?
Anthony Antoine: “Voorlopig is VUB aan Zee geen campus in de zin zoals we die in Brussel kennen, met een grote studentenpopulatie. Hier worden geen colleges gegeven. Toch zijn studenten hier welkom, bijvoorbeeld tijdens de voorbereiding op examens. We willen ook jongeren warm maken voor verdere studies, en voor STEM-richtingen aan de VUB in het bijzonder. Dat is trouwens op vraag van de Stad Oostende, die in de nabije toekomst meer mensen met een wetenschappelijke opleiding aan het werk wil krijgen. Oostende zet vooral in op innovatieve werkgelegenheid in en rond de haven. Maar omdat er in Oostende vrijwel geen enkele hogeschool of universiteit meer actief is als onderwijsinstelling, is er op dat vlak een deficit ontstaan. Mede daardoor werd Oostende de centrumstad met het minst aantal studerende jongeren. Een andere verklaring daarvoor is dat Oostende in het recente verleden eerder een slaapstad was, meer bevolkt door gepensioneerden dan door jonge mensen. Dat is nu aan het veranderen. Aan de terugloop van studerende jongeren willen we samen met de Stad Oostende iets gaan doen. Tegelijk willen we de visibiliteit van de VUB vergroten met VUB aan Zee. Volgens het decreet hoger onderwijs mogen we er geen bachelor- of masteropleidingen aanbieden, maar we kunnen zowel executive masters als postgraduaten aanbieden. En dat gaan we ook doen: we zijn er twee jaar geleden al een gestart rond leadership.”
De nieuwe hub is een samenwerking tussen drie partners. Wie vroeg wie ten huwelijk?
“We hebben elkaar verleid. De masterclass rond leadership van collegae Maus en Haezendonck in samenwerking met de Haven was zeer succesvol en de vraag werd gesteld om het daar vooral niet bij te laten. Het woord pied-à-terre viel, maar we waren in eerste instantie niet zo happig om een pand te kopen of te huren. Gelukkig versnelde de komst van een nieuw stadsbestuur het proces. Een van de punten in hun bestuursakkoord was dat er weer een nauwere band moest komen met een hogere onderwijsinstelling. We hebben dan een businessplan opgesteld op basis van drie gelijkwaardige partnerships: de Stad, de Haven en de VUB. De Stad Oostende ging akkoord en stelde een ruimte van 500 m2 aan de Graaf De Smet de Naeyerlaan voor aan goede voorwaarden. Een grote troef is dat het op minder dan 5 minuten wandelafstand van het station ligt.”
“We spitsen ons in eerste instantie toe op STEM-richtingen, maar we richten ons ook op de hele VUB -community van onderzoekers en docenten”
VUB aan Zee wil ook uitgroeien tot een onderzoekscentrum. Hoe wil je onderzoekers naar Oostende lokken?
“Er wordt hier al veel onderzoek door de VUB gedaan. Bij het windmolenpark in de Noordzee bijvoorbeeld zijn nogal wat VUB-ingenieurs betrokken. Die gaan in elk geval de hub al bemannen. Oostende werkt ook aan een digitale kopie van de stad waarop met behulp van AI allerlei mogelijke problemen, zoals grootschalige evacuaties, kunnen worden losgelaten. FARI (het AI for the Common Good Institute van de VUB en ULB) is hiervoor de ideale partner. Op het vlak van de mariene biologie is er de connectie met het Vlaams Instituut voor de Zee, het VLIZ. Zij hebben via door hen toegekende beurzen verschillende universitaire onderzoekers in dienst, waaronder enkele VUB’ers. Rond onderzoek en onderwijs is ook Oceans and Lakes betrokken. Dat is een interuniversitaire master, door de VUB gecoördineerd in samenwerking met het VLIZ. We spitsen ons in eerste instantie toe op STEM-richtingen en het zijn dus voornamelijk onze ingenieurs die initieel de lokalen zullen bevolken, maar we richten ons op de hele VUB -community van onderzoekers en docenten. Heel interessant in dat kader is het onderzoek van Soetekin Vervust over Testerep, het vergane eiland voor de kust van het huidige Oostende.”
Wat ligt er in het verschiet?
“Letterlijk in het verschiet is het Horizonproject GENeCITY dat we voor Oostende hebben ingediend bij de Europese Commissie. Het doel van het project is om te kijken hoe een stad in een wetenschappelijk project kan participeren. We willen daarbij vooral de innovatieconnecties tussen de VUB en de bedrijven in Oostende verbeteren en meetbaar maken. We gaan ook samenwerken met de Blauwe Cluster, dat is een netwerk van innovatieve organisaties in de duurzame, aan het water gelinkte, blauwe economie. En in de buurt van onze hub ligt de Naval Academy, het opleidingscentrum van de Belgische marine. We gaan kijken wat we binnen de grenzen van ons ethisch kader voor elkaar kunnen betekenen. We praten ook met de Caroline Pauwels Academy of Critical Thinking om in Oostende activiteiten te organiseren. En met Mu.Zee willen we meer gaan samenwerken, onder meer door werk in onze hub tentoon te stellen. Tijdens de opening zal er bijvoorbeeld een groot monumentaal werk te zien zijn uit hun collectie.”
BIO
Anthony Antoine is coördinator van VUB aan Zee. Hij woont in Brugge en is executive director van de aan de VUB gelieerde Brussels School of Governance.
What’s in it for Oostende
“VUB aan Zee zal een boost geven aan de stad”
Volgens Charlotte Verkeyn, Oostendse Schepen voor Economie en Ondernemen, Haven en Sport, wil de stad weer aansluiting vinden met het hoger onderwijs. “Universiteiten en hogescholen focusten zich in het verleden op grotere campussen door het groeperen van hun aanbod. Vandaar dat Oostende heel wat opleidingen verloren zag gaan. Er bleven enkel nog zorg- en bouwkundige opleidingen over. Omdat momenteel het decreet hoger onderwijs het de VUB niet toestaat om hier opleidingen aan te bieden, nemen we er de tijd voor. Want in de toekomst willen we hier absoluut weer hoger onderwijs kunnen aanbieden. De academische permanentie met VUB aan Zee zal een boost geven aan de stad en in de toekomst misschien ook universitaire opleidingen aantrekken.
Charlotte Verkeyn
Onze ambitie gaat ver: we geloven niet in grenzen, wel in het opstarten van een nieuwe dynamiek. Wat mij betreft komt hier een campus of universiteit. Dat zal niet voor morgen zijn, maar we willen er wel voor vechten. Vaak hoor ik zeggen dat Oostende een halve cirkel is. Dat we door de ligging aan zee maar een half achterland hebben en dus onvoldoende potentieel om te groeien. Maar hoe zit het dan met New York, dat is ook een halve cirkel (lacht).
De haven heeft we al stappen gezet naar een verdere groei in bepaalde sectoren. Met name in de circulaire economie en in duurzame innovatieve bedrijven op vlak van drones. Er vormt zich hier een epicentrum van de ontluikende drone-industrie: we staan nu al wereldwijd aan de top op vlak van onderwaterrobotica. En samen met de luchthaven vormen we een dronehub waarbinnen proefprojecten zijn opgestart. Onze ambitie sluit heel goed aan bij waar de VUB naartoe wil.”
Brussel en Oostende: van oudsher gelinkt
In iets meer dan een uur sta je tegenwoordig vanuit Brussel-Zuid op het station van Oostende. Al sinds 1838 rijdt er een trein tussen Brussel en Oostende, wat de populariteit van de badstad bij de Brusselaars flink deed toenemen. Kunstenaars als James Ensor en later Arno pendelden regelmatig op en neer tussen hun geboortestad en de hoofdstad. In het verleden was Oostende een centrum van de vrijzinnigheid, veel Oostendenaars stuurden hun kinderen dan ook naar de VUB. Dat is nu minder en minder het geval. Maar omgekeerd lijkt de jongste jaren de liefde voor ‘Bruxelles-Plage’ heviger dan ooit. Steeds meer Brusselaars gaan er half- of voltijds wonen. De laatste twee legislaturen hebben ook meer geïnvesteerd in de uitstraling van de stad. Zo worden er meer dan 60 evenementen per jaar georganiseerd, Oostende wordt weer aantrekkelijk en levendig.
De VUB haalde de band met Oostende weer aan met het curatorschap van Caroline Pauwels voor Theater aan Zee in 2021. TAZ wil graag het gedachtegoed van Caroline levendig houden in de vorm van een ontwikkelingsbeurs voor een jaarlijks project van kunstenaars en wetenschappers. Wie interesse heeft kan zich nog tot 1 juni hier inschrijven.
Op academisch niveau startte in 2024 een lecture voor bedrijfsleiders en stakeholders in de haven: de VUB Masterclass Series in Ostend on Future-proof Leadership & Strategy door Prof. dr. Elvira Haezendonck en Prof. dr. Michel Maus. Dit jaarlijkse initiatief krijgt nu navolging: de nieuwe bestuursploeg onder leiding van burgemeester John Crombez wil met VUB aan Zee de samenwerking tussen stad, haven en de VUB verder verdiepen.
